Posiadasz dostęp tylko do fragmentu książki. Sprawdź czy inna biblioteka ma dostęp do tej publikacji.

Posiadasz kod PIN albo Konto zdalne?
Dodaj bibliotekę (wymagane logowanie)
Wstęp
WewspółczesnejhistoriografiiwiekXXprzyjęłosięokreślaćmianem„krótkiegostule-
cia”,odchodzącodjegopostrzeganiaprzezpryzmatkalendarzowychramczasowych.Po-
wszechnieprzeważazatempogląd,żerozpoczęcietejepokiwyznaczawybuchw1914r.
IwojnyświatowejWielkiejWojny,którazgasiłaświatławiekuXIX,belleepoque,jedno-
cześnieuruchamiającnoweprocesypolityczne,gospodarcze,społeczneicywilizacyjne.
Cezurękońcowąstanowirok1989,zamknięciezimnowojennychzmagań,atymsamym
upadekdwubiegunowegoukładuświata,stworzonegopoIIwojnieświatowej.Wtym
momencierozpocząłsięnowyokreswhistoriiludzkości.Zachodzącewnimzmiany
zdająsięraczejwstępemdowiekuXXIiniestanowiąprostejkontynuacjiprocesówubie-
głegostulecia,chociażniektóreznichzpewnościąichkonsekwencją.
WydarzeniarozgrywającesięwXXw.tworząniespotykanądotąd,ogromnąmozaikę
zjawiskpolitycznych,gospodarczych,społecznychicywilizacyjnych.Charakterystyczną
cechąjestrównieżichgwałtowneprzyspieszenie.Jednocześniewiektenstanowiłepo-
sprzeczności.Zjednejstronyubiegłestulecieprzyniosłobarbarzyńskieideologie,
zwyklewtotalitarnejpostaci,krwawezmaganiazbrojne,zniewoleniaimasoweludo-
bójstwa,którychapogeumstanowiłHolokaust.Zdrugiejstronyjednakbyłatoepoka,
któraprzyniosławyzwoleniewielugrupnarodowych,przedewszystkimwpostacide-
kolonizacji,atakżepodwzględemspołecznym.Niemożnazapominaćogwałtownych
przemianachdemograficznych,kulturalnych,religijnychiobyczajowych,jakienastąpiły
wtymstuleciu.Należyrównocześniedostrzecgigantyczneosiągnięciacywilizacyjne,
przedewszystkimogromnypostępwnauceitechnice.Istotnejestrównieżto,żeporaz
pierwszywszystkietewydarzeniamiałyglobalnycharakter,anie,jakwewcześniejszych
epokach,dotykałytylkoposzczególnychregionówczykontynentów.Rozwójnowych
technologii,ichupowszechnienieidostępność,wrazzcorazwiększymumiędzynarodo-
wieniemprocesówgospodarczych,sprawiły,żewtymwiekuludzkośćzaczęłazmierzać
wkierunkuglobalizacji,innymisłowy,światstałsięMcLuhanowską„globalnąwioską”.
WzwiązkuzwielkimnagromadzeniemistotnychproblemówwXXw.,przedau-
toramipodręcznika,mającegoprzecieżograniczonąobjętośćisyntetycznycharakter,
postawiononiełatwezadaniepokazaniazłożonegoirzutującegowdużymstopniuna
sytuacjęwposzczególnychpaństwachczynakontynentachpolitycznegotłazasadni-
czychwydarzeńspołecznych,gospodarczychczycywilizacyjnych.Równocześnie,tam
gdzieuznaliśmyzapotrzebne,skrótowoprzedstawialiśmyhistoriograficznądyskusję,
dotyczącączytocezurposzczególnychepok,czyteżposzczególnychzagadnień.Mato
naceluzasygnalizowanieCzytelnikowiistnienieróżnychopinii,niekonieczniezawsze
25
zgodnychzpoglądamiautorów,iumożliwieniemuwyrobieniasobiewłasnegozdania
natematopisywanychwydarzeńiprocesów.Opierającsięnaosiągnięciachhistoriografii
światowej,przedewszystkimanglosaskiej,którabezwątpieniaprzodujewbadaniach
naddziejamiglobuwXXw.,staraliśmysiętakżeukazaćnajnowszystanbadańnadróż-
nymiproblemami.
Zewzględunafakt,żepodręcznikobejmujekilkaokresów,którychcezurymożna
uznaćjużzazamknięte,wtymdwazbrojnekonflikty,okresmiędzywojennyorazczasy
umownienazywane„zimnąwojną”,zazasadneuznaliśmyjednakzachowanietradycyj-
nego,chronologicznegoukładu.CzęśćIpokazujezatemzmaganiaWielkiejWojnyijej
międzynarodowekonsekwencje.Następniezostałomówionyokresmiędzywojenny,sta-
nowiącyschyłekdominacjieuropejskiejijednocześniepróbęnowegourządzeniaświata
wlatach1918–1939,przekreślonąprzezzałamaniegospodarcze,WielkiKryzysijego
polityczneskutki,prowadzącedowybuchuIIwojnyświatowej.Chociażczęstojejgenezę
postrzegasięjakokonsekwencjępoprzedniegokonfliktu,tojednakmiałaonazupełnie
innycharakteriszerszywymiar,objęłabowiemswymzasięgiemcałąkulęziemską,stąd
poświęconojejosobnemiejsce.Zkoleiskutkiemglobalnychwalkwlatach1939–1945
byłpodziałświatamiędzydwasupermocarstwaStanyZjednoczoneiZwiązekRadzie-
cki,atymsamymtrwającyponad40latokreszimnejwojny,zakończonyw1989r.upad-
kiemkomunistycznegoimperiumijegowpływówwróżnychczęściachkuliziemskiej
i,jaksięwydaje,tylkopozornymzwycięstwemUSA.Zewzględunawagęidoniosłość
zmiancywilizacyjnychwtymstuleciu,wostatniej,alepodkreślmy,nienajmniejważnej
części,problemowoiwglobalnymujęciuzarysowaliśmynajważniejszeinajbardziejcha-
rakterystycznezjawiskaspołeczne,gospodarcze,kulturalneorazreligijnezachodzące
wcałejepoce.
Zewzględunasyntetycznycharakterpodręcznikaiogromnąliczbęprocesówzacho-
dzącychnawszystkichkontynentachglobuziemskiego,niemożliwebyłozwrócenieta-
kiejsamejuwaginawszystkieznich.Koniecznastałasięichuważnaselekcjaiskupienie
sięnatych,któreodgrywałynajwiększąrolęwXXw.Naszymcelemniebyłodokładne,
faktograficzneodtworzeniewydarzeńwposzczególnychpaństwachwubiegłymstuleciu,
aleraczejsyntetyczneprzedstawieniegłównychzagadnieńiproblemów,którewpływały
nazachodzącewnichzmiany.Chociażwieleznich,zwłaszczado1945r.,rozgrywało
sięnadalnaStarymKontynencie,tojednakstaraliśmysięodejśćodeuropocentryczne-
gospojrzenia,mocniejuwypuklającproblemypojawiającesięwinnychzakątkachkuli
ziemskiejiwposzczególnychkrajach,zwłaszczawwypadkach,jeżelimiaływpływna
zmianyzachodzącewtejepocenacałymświecie.Więcejmiejscapoświęciliśmytakże
IIwojnieświatowejzewzględunaglobalnyitotalnycharaktertegokonfliktuoraztowa-
rzyszącemuzjawiskapolityczne,gospodarczeispołeczne,naniespotykanądotądskalę
wdziejachcywilizacji.Zwróciliśmyuwagętakżenawydarzenia,którychkonsekwencje
wpływająnaobecnąsytuacjęwświecie.Mamynadzieję,żenaszpodręcznikumożliwi
poznanieiwyjaśnieniepodłożakonfliktównurtującychludzkośćwpierwszejdekadzie
XXIw.,którychgenezasięgapoprzedniegostulecia.
Książkazostałaprzygotowanadlastudentówhistorii.Pisaliśmyprzedewszystkim
zmyśląonich,dlategostaraliśmysięprzygotowaćwtakisposób,abyułatwićpoznanie
izrozumienieniełatwychinabrzmiałychwwydarzeniadziejówświatawubiegłymstule-
26
ciu.Ponieważobfitowałoonowwielezdarzeń,zjawiskiprocesówtakżeocharakterze
politycznym,naszeopracowaniepowinnobyćpomocnerównieżdlastudentówpolito-
logiiistosunkówmiędzynarodowych.Mamynadzieję,żesięgnąponietakżeuczniowie
liceówprofilowanychiwszyscymiłośnicyhistoriiwnaszymkraju.Zgodniezzałożeniami
seriiwtekścieniewprowadzanoprzypisów,natomiastcałośćwykorzystanejliteratury
znalazłasięwbibliografii.Zdecydowaliśmysiętakżenawprowadzenieniecowiększej
liczbymapprzedstawiającychfrontywojnyinajważniejszebitwy,abylepiejzobrazować
działaniazbrojneiułatwićCzytelnikomorientacjęwrozległychoperacjachmilitarnych.
Pragniemyrównieżwyrazićogromnąwdzięcznośćwszystkim,którzywjakimśstop-
niuprzyczynilisiędowydaniatejksiążki.Wpierwszejkolejnościchcemybardzopodzię-
kowaćgłównemurecenzentowi,prof.drhab.DanielowiBoćkowskiemu.Jegożyczliwe
opinie,uwagiorazsugestiepozwoliłynawyeliminowanieusterekiuchybień,wprowa-
dzenieistotnychuzupełnień,pomogływreszcieinaczejspojrzećnaniektóreopisywane
problemy.Naszepodziękowaniakierujemyrównieżdoznakomitychkonsultatów:prof.
drhab.StanisławaPiłaszewicza,prof.drhab.JerzegoMaronia,drhab.MarcinaFloriana
Gawryckiego,drhab.PawłaJaworskiegoorazdoktorantaInstytutuHistorycznegoUni-
wersytetuWrocławskiego,SebastianaGórskiego.Ichwnikliwespojrzenienanasztekst
pozwoliłonawyeliminowaniebłędnychnazwgeograficznych,nazwiskiskorygowanie
niektórychszczegółowychustaleń.DziękujemyrównieżpracownikombibliotekInsty-
tutuHistorycznegoweWrocławiuiUniversityofMassachusettswAmherstzapomoc
wkorzystaniuiwielokrotnąprolongatęterminówzwrotuogromnejliczbyksiążek,bez
którychpowstanietejpracyniebyłobymożliwe.Chcemytakżepodziękowaćpracowni-
komRedakcjiHumanistycznejWydawnictwaNaukowegoPWN,zawszeżyczliwymiot-
wartymnanaszeuwagiiżyczenia.Lastbutnotleastpragniemywyrazićwdzięcznośćna-
szymŻonomzawielkąwyrozumiałość,cierpliwośćiogromnewsparciewczasieprawie
trzyletniejpracyprzypowstawaniutejksiążki.

Posiadasz dostęp tylko do fragmentu książki. Sprawdź czy inna biblioteka ma dostęp do tej publikacji.

Posiadasz kod PIN albo Konto zdalne?
Dodaj bibliotekę (wymagane logowanie)