"Historia Polski 1572-1795"
Identyfikator Librowy: 1021
Spis treści
Wstęp 26
CZĘŚĆ PIERWSZA. Państwo - społeczeństwo - kultura 30
Rozdział I. Fizjonomia Rzeczypospolitej 32
1. Nazwa, godła, stolice 32
1.1. Nazwa 32
1.2. Godło i herby ziemskie 33
1.3. Stolice 34
2. Położenie i warunki naturalne 35
2.1. Położenie geograficzne 35
2.2. Warunki naturalne 35
3. Terytorium 37
2.3. Położenie geopolityczne 37
2.4. Region Europy Środkowo-Wschodniej 37
3.1. Obszar państwa 37
3.2. Podziały administracyjne i sądowe 39
3.2.1. Korona 40
3.2.2. Wielkie Księstwo Litewskie 40
4. Rzeczpospolita federacyjna 41
4.1. Wielkopolska i Małopolska 43
4.2. Mazowsze 43
4.3. Wielkie Księstwo Litewskie 44
4.4. Ruś 44
4.5. Ukraina 45
4.6. Prowincje i lenna regionu bałtyckiego 46
4.6.1. Prusy Królewskie 47
4.6.2. Warmia 48
4.6.3. Terytoria lenne nad Bałtykiem 48
4.7. Terytoria pograniczne 52
4.8. Lenna naddunajskie (Multany) 54
5. Opanowanie przestrzeni 55
5.1. Pomiary i rozwój kartografii 55
5.2. Odległości 57
5.3. Szlaki komunikacyjne 57
5.4. Przestrzeń władzy 59
6. Granice 60
6.1. Techniczne aspekty wyznaczania granic 60
6.2. Granice kulturowe i administracyjne 61
6.3. Obrona granic 62
7. Zmiany terytorium i granic do końca XVIII w 64
7.1. Zmiany administracyjne u schyłku Rzeczypospolitej 65
7.1.1. Reforma administracyjna Sejmu Czteroletniego 65
7.1.2. Ustawodawstwo grodzieńskie 66
7.1.3. Rozbiory Rzeczypospolitej (1772, 1793, 1795) 66
Rozdział II. Ustrój i system rządów 67
1. Terminologia ustrojowa 67
2. Porządki prawnopolityczne ustroju mieszanego 69
2.1. Interregnum 69
2.2. Instytucje i procedury bezkrólewia 70
3. Centralne instytucje władzy 74
3.1. Król - kompetencje 74
3.2. Ograniczenia i zobowiązania króla elekcyjnego 78
3.3. Źródła dochodów królewskich 79
3.4. Obraza majestatu 80
3.5. Dwór królewski 81
4. Centralne urzędy Rzeczypospolitej 83
3.6. Kancelaria królewska i sekretariat 83
4.1. Urzędy Wielkiego Księstwa Litewskiego 84
4.2. Hierarchia urzędów centralnych 84
4.3. Nominacja na urzędy 86
4.4. Kompetencje urzędników centralnych 86
4.5. Próby modernizacji zarządu centralnego za Wettinów 87
5. Administracja terenowa 88
5.1. Starostwo 88
5.2. Urzędy ziemskie 89
5.3. Awanse urzędnicze 90
5.4. Sprzedaż urzędów 91
5.5. Administracja państwowa a prywatna 91
6. System parlamentarny 92
6.1. Tradycje parlamentarne Korony i Litwy 92
6.2. Sejm walny 93
6.3. Trzy stany sejmujące 94
6.4. Organizacja sejmu 99
6.5. Tryb obradowania 101
6.6. Liberum veto 103
7. Konfederacja i rokosz 104
6.7. Sejm konny 104
7.1. Geneza konfederacji 104
7.2. Konfederacja generalna 105
7.3. Rokosz 107
8. Generały i konwokacje litewskie 108
8.1. Sejmiki generalne 108
8.2. Konwokacje litewskie 109
9. Sejmiki 110
9.1. Rodzaje sejmików 110
9.2. Rządy sejmikowe 112
9.3. Klientelizm sejmikowy 113
10. Ku monarchii konstytucyjnej 115
10.1. Program reform 115
10.2. Reformy pierwszych lat panowania Stanisława Augusta 115
10.2.1. System rządów 115
10.2.2. Projekt ,,ucalenia´´ unii Korony i Litwy 116
10.3. Ustawodawstwo sejmu delegacyjnego (1767-1768) 117
10.4. Ustawodawstwo sejmu rozbiorowego (1773-1775) 118
10.5. Sejmy w latach 1776-1786 119
10.6. Sejm Czteroletni. Pierwszy etap prac (1788-1790) 120
10.7. Ustawa rządowa z 1791 r. i dalsze ustawodawstwo Sejmu Czteroletniego 121
10.8. Najważniejsze postanowienia Ustawy rządowej z 1791 r 122
10.8.1. Ustrój i władze centralne 122
10.8.2. Instytucje parlamentarne 124
10.8.3. Stosunki polsko-litewskie w ustawodawstwie Sejmu Czteroletniego 125
10.9. Ustawodawstwo sejmu grodzieńskiego z 1793 r 126
10.9.1. Ustawodawstwo ustrojowe 126
11. Ustrój insurekcji kościuszkowskiej 127
10.9.2. Stosunki polsko-litewskie w ustawodawstwie targowickim 127
11.1. Władze centralne 128
11.2. Administracja terenowa 128
12. Koncepcje ustrojowe po utracie niepodległości 129
11.3. Stosunki polsko-litewskie w aktach insurekcji 129
Rozdział III. Trzy filary władzy: sądownictwo, skarbowość, wojsko 131
1. Dziedzictwo monarchii stanowej 131
2. Kodyfikacje i źródła prawa 132
3. Sądownictwo 133
3.1. Sądy zadworne i sąd sejmowy 133
3.2. Sądownictwo szlacheckie 134
3.2.1. Sądownictwo pierwszego szczebla - ziemskie, grodzkie i podkomorskie 134
3.2.2. Trybunały 135
3.3. Sądy miejskie i wiejskie 136
3.2.3. Sądy specjalne 136
3.4. Palestra 137
3.5. Skuteczność wymiaru sprawiedliwości 138
3.6. Reformy systemu prawnego na Sejmie Czteroletnim 139
3.6.1. Sądownictwo szlacheckie 139
3.7. Sądy karne insurekcji kościuszkowskiej 140
3.6.2. Sąd sejmowy 140
3.6.3. Sądownictwo miejskie i asesorie 140
3.6.4. Sądownictwo wiejskie 140
4. Skarbowość i finanse 141
4.1. Rozwój skarbowości w Rzeczypospolitej XVI-XVIII w 141
4.2. Organizacja władz skarbowych 142
4.3. Skarb nadworny a skarb publiczny 143
4.4. Publiczne a prywatne dochody króla 145
4.5. Dochody skarbu nadwornego 146
4.6. Dochody skarbu Rzeczypospolitej 147
4.7. Reformy skarbowości w XVII-XVIII w 148
4.8. Obciążenia finansowe duchowieństwa katolickiego 150
5. Wojskowość 152
5.1. Organizacja wojska państwowego w XVI-XVII w 152
5.2. Formacje 154
5.3. Dowództwo 157
5.4. Skład społeczny wojska 161
5.5. Udział mieszczan w obronie Rzeczypospolitej 162
5.6. Rekrutacja do wojska 163
5.7. Kwalifikacje fachowe 163
5.8. Żołd i zaopatrzenie 164
5.9. Modernizacja armii w XVIII w 165
Rozdział IV. Państwo a Kościoły 170
1. Stosunki państwo-Kościoły w Rzeczypospolitej nowożytnej 170
1.1. Teoria konfesjonalizacji 170
1.2. Konfederacja warszawska (1573) 172
1.3. Równouprawnienie wyznaniowe jako zasada ustrojowa 173
1.4. Równouprawnienie czy tolerancja? 173
2. Kościoły chrześcijańskie w Rzeczypospolitej XVI-XVIII w 174
2.1. Kościół rzymskokatolicki 174
2.2. Kościoły ewangelickie (reformacyjne) 178
2.2.1. Kościół ewangelicko-reformowany 180
2.2.2. Kościół ewangelicko-augsburski (luterański) 183
2.3. Kościoły tradycji wschodniej 184
2.3.1. Kościół ortodoksyjny (prawosławny) 184
2.3.2. Unia brzeska (1596) 186
2.3.3. Kościół greckokatolicki (unicki) 188
2.3.4. Kościół prawosławny (ortodoksyjny) po unii brzeskiej 188
2.3.5. Kościół ormiański 189
3. Ewolucja polityki wyznaniowej XVI-XVIII w 190
3.1. Polityka wyznaniowa dwóch pierwszych królów elekcyjnych 190
3.2. Zygmunt III i kontrreformacja 193
3.3. Konwersje na katolicyzm za Wazów 198
3.4. Polityka wyznaniowa Władysława IV 200
3.5. Próba pojednania wyznań - Colloquium Charitativum (1645) 202
3.6. Ustawy antyariańskie 204
3.7. Ograniczenia praw publicznych dysydentów 206
3.8. Sytuacja dysydentów w czasach saskich 207
3.9. Sprawa dysydencka za Stanisława Augusta 209
3.10. Oświecony katolicyzm 211
3.11. Konfesjonalizacja katolicka 213
Rozdział V. Gospodarka 214
1. Miejsce Rzeczypospolitej w gospodarce europejskiej 214
1.1. Specyfika gospodarcza Rzeczypospolitej 214
1.2. Podział Europy wzdłuż linii Łaby? 215
1.3. Regiony gospodarcze Rzeczypospolitej 215
1.4. Gospodarka polska a europejska - główne etapy i czynniki zmian 216
2. Kryzys XVII w 217
2.1. Kryzys monetarny 218
2.2. Globalny kryzys XVII w 219
2.3. Merkantylizm 221
2.3.1. Ekonomiści Rzeczypospolitej wobec kryzysu monetarnego 221
3. Handel 223
3.1. Organizacja handlu i bankowości 223
2.3.2. Recepty na przezwyciężenie kryzysu 223
3.2. Miejsce Rzeczypospolitej w handlu europejskim 224
3.3. Specyfika handlowa prowincji i regionów 225
3.4. Jarmarki i kontrakty 226
4. Transport 227
4.1. Transport lądowy 227
4.2. Transport rzeczny 228
4.3. Transport morski 228
5. Rolnictwo 229
5.1. Metody uprawy i narzędzia 230
5.2. Etapy zmian gospodarki folwarcznej w XVI-XVII w 230
6. Ogrodnictwo i sadownictwo 231
7. Hodowla 232
8. Leśnictwo 233
8.1. Ochrona lasu 234
8.2. Bartnictwo i pszczelarstwo 234
10. Rzemiosło 235
9. Gospodarka rybna 235
10.1. Organizacja rzemiosła i postęp technologiczny 235
10.2. Główne etapy i tendencje zmian 236
11. Przemysł 237
11.1. Sukiennictwo 237
11.1. Sukiennictwo 237
11.2. Przemysł wydobywczy 237
12. Zmiany gospodarcze w XVIII w 239
11.3. Hutnictwo i metalurgia 239
12.1. Recesja 2. poł. XVII - pocz. XVIII w 239
12.2. Odbudowa gospodarcza w epoce saskiej 240
12.3. Epoka stanisławowska 243
Rozdział VI. Społeczeństwo 251
1. Zmiany zaludnienia od końca XVI do końca XVIII w 251
1.1. Wiarygodność danych demograficznych 253
2. Podziały stanowe 254
2.1. Czynniki zmian struktury społecznej w XVI-XVIII w 255
3. Stan szlachecki 256
3.1. Ekskluzywizm szlachecki 256
3.2. Liczebność szlachty 257
3.3. Obywatelstwo 257
3.4. Czynniki rozpadu stanu szlacheckiego 259
3.5. Podziały ekonomiczne szlachty 259
3.6. Magnateria 260
3.7. Specyfika patronatu magnackiego w Wielkim Księstwie Litewskim i na Ukrainie 263
3.8. Grupy na pograniczu stanu szlacheckiego 264
4. Duchowieństwo - stan czy stany? 268
4.1. Stan duchowny - duchowieństwo katolickie 268
4.2. Wewnętrzne podziały stanu duchownego 268
4.3. Duchowieństwo innych wyznań chrześcijańskich 271
5. Stan mieszczański? 272
5.1. Wielkość miast i poziom urbanizacji 272
5.2. Wewnętrzne podziały stanu mieszczańskiego 275
5.3. Spadek udziału mieszczaństwa w życiu publicznym 278
5.4. Metody korumpowania elit miejskich 279
6. Stan chłopski? 280
5.5. Upadek ekonomiczny miast 280
6.1. Podziały chłopstwa 281
6.2. Zróżnicowanie regionalne ludności wiejskiej 282
7. Grupy etniczno-prawne 284
7.1. Szkoci 286
7.2. Ormianie 286
7.3. Karaimi 287
7.4. Żydzi 288
8. Grupy poza prawem 291
8.1. Romowie (Cyganie) 291
8.2. Margines społeczny - ludzie luźni 292
9. Podziały etniczne i wyznaniowe 293
9.1. Naród jako problem badawczy 293
9.2. Struktura etniczna ludności Rzeczypospolitej 294
9.3. Wielokulturowość 296
9.4. Narody Królestwa Polskiego 296
9.5. Narody Wielkiego Księstwa Litewskiego 298
9.6. Ewolucja stosunków wyznaniowych 300
9.7. Struktura społeczna i etniczna ewangelików polskich i litewskich 301
9.8. Unarodowienie prawosławia 304
10. Wieloetniczność i wielokulturowość w miastach 305
10.1. Tumulty 306
11. Zmiany struktury społecznej w epoce oświecenia 308
11.1. Upadek patronatu magnackiego 308
11.2. Miasta i mieszczaństwo 309
11.3. Inteligencja 313
12. Reformy chłopskie w XVIII w 314
12.1. Nowe zasady użytkowania gruntów 314
12.2. Reformy wiejskie Sejmu Czteroletniego 314
12.3. Reformy chłopskie insurekcji kościuszkowskiej 315
13. Oświeceniowy naród obywatelski 316
13.1. Zmiana pojęcia narodu 316
13.2. Naród i obywatele 317
13.3. Koniec narodu państwowego 319
Rozdział VII. Więzi społeczne i warunki życia 320
1. Rodzina i małżeństwo 320
1.1. Rodzina 320
1.2. Małżeństwo 321
1.3. Miejsce kobiet w rodzinie i społeczeństwie 321
1.4. Długość życia i prokreacja 324
1.5. Kuratela 325
1.6. Pokrewieństwa 326
1.7. Klientelizm i patronat 326
1.8. Rytuały życia społecznego 327
1.9. Wychowanie i socjalizacja 330
2. Środowiska społeczne 332
2.1. Wieś 332
3. Wyznaniowe instytucje więzi społecznej 333
2.2. Miasto 333
2.3. Dwory szlacheckie i magnackie 333
3.1. Parafia 334
3.2. Prawosławne bractwa cerkiewne 335
4. Opieka społeczna 336
3.3. Zbory i synody ewangelickie 336
4.1. Etapy i tendencje zmian 336
4.2. Katolicka opieka społeczna 337
4.3. Ewangelicka opieka społeczna 338
4.4. Opieka społeczna w grupach etniczno-prawnych 339
5. Higiena i zdrowotność 340
5.1. Higiena osobista 340
5.2. Epidemie i zarazy 341
5.3. Rozwój medycyny 342
5.4. Środki lecznicze 343
6. Standard życia 344
6.1. Jakość a styl życia 344
6.2. Odżywianie 344
6.3. Styl życia 346
7. Mieszkanie 348
7.1. Siedziby szlacheckie 348
7.2. Pałace i zamki 349
7.3. Budownictwo chłopskie 350
7.4. Zaścianek 351
7.5. Budownictwo mieszczańskie 351
8. Odzież i fryzury 352
8.1. Strój szlachecki 353
8.2. Strój mieszczański 355
8.3. Stroje obce 355
8.4. Odzież chłopska 356
8.5. Fryzury 357
8.6. Oświeceniowy przełom obyczajowy - "wąsy i peruka´´ 358
Rozdział VIII. Kultura i ideologia 359
1. Modele kultury 359
2. Kultura szlachecka a sarmatyzm 360
2.1. Mity etnogenetyczne 361
2.2. Sarmacki ogląd świata 364
2.3. Stosunek do obcych 365
2.4. Sarmacka obyczajowość i mentalność 366
2.5. Szlachecki system wartości 367
2.6. Wolność a liberum veto 371
2.7. Trzy nurty szlacheckiej ideologii politycznej 372
2.8. Regalizm. Model idealnego władcy 373
2.10. Konstytucjonalizm a neostoicyzm 375
2.9. Ideologia polityczna schyłkowego sarmatyzmu 375
3. Kultura miejska w Rzeczypospolitej XVI-XVII w 380
3.1. Mieszczańska ideologia 381
3.2. Mieszczański system wartości i wzorce osobowe 381
3.3. Mieszczańska ideologia polityczna 383
3.4. Sarmatyzacja mieszczaństwa 383
3.5. Miasta jako ośrodki kultury 384
4. Kultura popularna - kultura ludowa 386
4.1. Twórcy kultury popularnej 386
4.2. Cechy charakterystyczne kultury popularnej 387
4.3. Zasięg społeczny kultury popularnej 387
5. Folklor 388
5.1. Folklor szlachecki 389
6. Religijność 390
5.2. Dwór szlachecki jako instytucja kultury 390
6.1. Religijność masowa w końcu XVI w 392
6.2. Metody duszpasterstwa 393
6.3. Folkloryzacja katolicyzmu 394
7. Oświecenie - przełom ideologiczny i kulturowy 396
7.1. Założenia i system wartości 396
7.2. Swojskość i cudzoziemszczyzna 397
7.3. Przemiany ideologii politycznej 399
8. Rehabilitacja sarmatyzmu 402
Rozdział IX. Komunikacja społeczna - szkolnictwo - alfabetyzacja 404
1. System komunikacji społecznej w XVI-XVIII w 404
1.1. Kultura żywego słowa 405
1.2. Punkty kontaktów społecznych 406
1.3. Rola miast w systemie komunikacji 408
1.4. Poczta 410
1.5. Cenzura informacji 413
2. Języki komunikacji 416
2.1. Latinitas 416
2.2. Wielojęzyczność 416
2.3. Polonizacja 419
2.4. Rozwój polszczyzny literackiej 421
2.5. Oświeceniowe tendencje unifikacyjne 422
3. Piśmienność i alfabetyzacja 424
3.1. Drukarstwo i czytelnictwo 424
3.2. Obieg rękopiśmienny 429
3.3. Prasa 431
4. Oświata 433
4.1. Edukacja dziewcząt 433
4.2. Wyznaniowy charakter szkolnictwa 434
5. Szkolnictwo katolickie 435
5.1. Szkoły parafialne 435
5.2. Szkolnictwo zakonne - kolegia 436
5.3. Szkolnictwo wyższe 439
6. Szkolnictwo ewangelickie 441
6.1. Gimnazja luterańskie w Prusach Królewskich 441
6.2. Ewangelicko-reformowane gimnazja szlacheckie 442
7. Szkolnictwo prawosławne 443
6.3. Gimnazja w Rakowie i Lesznie 443
7.1. Szkoły brackie 443
7.2. Akademia w Ostrogu 444
7.3. Akademia Kijowsko-Mohylańska 444
7.4. Szkoły hospodarskie w Mołdawii i na Wołoszczyźnie 444
8. Szkolnictwo grup etniczno-prawnych 445
8.1. Szkoły żydowskie 445
9. Studia zagraniczne 446
8.2. Szkolnictwo tatarskie 446
10. Kształcenie wojskowe. Projekty szkoły rycerskiej w Rzeczypospolitej XVI-XVII w 447
11. Reformy szkolnictwa w XVIII w 448
11.1. Reformy szkolnictwa zakonnego 448
11.2. Reforma pijarska i Collegium Nobilium 450
11.3. Reformy szkolnictwa wojskowego 450
11.4. Reformy Komisji Edukacji Narodowej 452
Rozdział X. Sztuka - nauka - literatura 457
1. Terminologia i periodyzacja 457
1.1. Renesans - reformacja - przełom renesansowy 458
2. Manieryzm 459
1.2. Sztuka i literatura między renesansem a barokiem 459
2.1. Architektura i sztuki plastyczne 460
2.2. Literatura 463
2.3. Muzyka 465
3. Barok 467
3.1. Sarmatyzm a barok 467
3.2. Zasięg społeczny i geograficzny kultury baroku 469
3.3. Wczesny barok (1600-1630) 470
4. Dojrzały barok (1630-1670) 471
4.1. Architektura i sztuki plastyczne 471
4.2. Mecenat królewski i propaganda władzy 476
4.3. Literatura piękna 478
4.4. Nauka 480
4.5. Teatr 483
4.6. Muzyka 484
5. Późny barok i rokoko (1670-1770) 489
5.1. Architektura i sztuki plastyczne 489
5.2. Literatura i piśmiennictwo 492
5.3. Nauka 493
5.4. Muzyka i teatr 493
5.5. Początki oświecenia 494
6. Epoka stanisławowska 497
6.1. Zmiany cywilizacyjne 497
6.2. Międzynarodowa propaganda polskich reform 499
6.3. Drogi przenikania oświecenia do Polski stanisławowskiej 499
6.4. Elity miejskie w epoce oświecenia 500
6.5. Warszawa i prowincja 501
6.6. Mecenat 501
6.7. Architektura i sztuki plastyczne 503
6.8. Klasycyzm (1770-1800) 504
6.10. Literatura 506
6.9. Sztuka użytkowa 506
6.11. Nauka 508
6.12. Muzyka i teatr 509
CZĘŚĆ DRUGA. Wydarzenia polityczne 512
Rozdział I. Kształtowanie się monarchii elekcyjnej 514
1. Rzeczpospolita w Europie 514
1.1. Sąsiedzi 514
1.2. Dwa bieguny rywalizacji europejskiej 516
1.2.1. Sprawa wschodnia 516
1.2.2. Kwestia bałtycka 517
2. Rzeczpospolita federacyjna. Korona a Wielkie Księstwo Litewskie po unii 519
2.1. Dalszy ciąg sporów o unię 519
1.2.3. Problemy: tatarski i kozacki 519
2.2. Prawnoustrojowe konsekwencje unii 520
3. Pierwsze bezkrólewie (1572-1574) 522
2.3. Doświadczenia pierwszych bezkrólewi w stosunkach polsko-litewskich 522
3.1. Przygotowania do wolnej elekcji 523
3.2. Panowie rady 525
3.3. Zjazdy senatorów 526
3.4. Zjazdy partykularne i konfederacje szlacheckie w Koronie 526
3.5. Zjazd w Kaskach 528
3.6. Zjazdy litewskie 529
3.7. Konwokacja 529
3.8. Naprawa Rzeczypospolitej i korektura praw 530
3.9. Prymas interreksem 531
3.10. Sprawa konfederacji warszawskiej 532
3.11. Wolna elekcja viritim 533
3.11.1. Kandydaci do tronu 533
3.11.2. Sylwetka kandydata francuskiego 536
3.12. Elekcja Henryka Walezego 538
3.13. Spór o zobowiązania elekta 540
3.14. Skutki wolnej elekcji 540
3.15. Poselstwo polskie do Francji 541
4. Panowanie Henryka Walezego (1573-1574) 542
4.1. Początek rządów 542
4.2. Zaplecze polityczne 544
4.3. Ucieczka do Francji 545
4.4. Francja i Rzeczpospolita po ucieczce Walezego 547
4.5. Ocena potomnych i historiografii 547
4.6. Czarna legenda Walezego 547
5. Drugie bezkrólewie (1574-1575) 548
5.1. Zamęt po ucieczce Henryka Walezego 548
5.2. Zjazd konwokacyjny w Warszawie i poselstwo do Francji 548
5.3. Zjazd w Stężycy 549
5.4. Wielkie Księstwo Litewskie i Prusy a Korona w czasie drugiego bezkrólewia 550
5.5. Konwokacja zwołana przez prymasa 551
5.6. Sejm elekcyjny 551
5.7. Sylwetka kandydata siedmiogrodzkiego 552
5.8. Zabiegi Batorego o koronę Rzeczypospolitej 553
5.9. Podwójna elekcja (1575) 554
5.10. Francja i Turcja wobec elekcji Stefana Batorego 555
5.11. Zjazd jędrzejowski 555
5.12. Poselstwa polskie do Siedmiogrodu 557
5.13. Koronacja Anny Jagiellonki i Stefana Batorego 558
6. Panowanie Stefana Batorego (1576-1586) 559
6.1. Początek rządów. Wojna z Gdańskiem 559
6.2. Trybunał Koronny 562
6.3. Zmiany w elicie władzy 562
6.4. Kariera Jana Zamoyskiego 564
6.5. Przygotowania do wojny z Moskwą 565
6.5.1. Reformy wojskowe 566
6.5.2. Pacyfikacja Kozaczyzny 567
6.5.3. Dyplomatyczne przygotowanie wojny z Moskwą 567
6.6 Wojny z Moskwą (1579-1582) 568
6.6.1 Kampania połocka (1579) 568
6.6.2. Wyprawa na Wielkie Łuki (1580) 571
6.6.3. Kampania pskowska (1581) 572
6.6.4. Rozejm w Jamie Zapolskim (1582) 574
6.7. Dyplomacja i polityka zagraniczna po wojnie z Moskwą 575
6.8. Sytuacja wewnętrzna po wojnach z Moskwą 575
6.9. Plany ligi antytureckiej 576
6.10. Stosunki polsko-moskiewskie (1583-1586) 578
6.11. Zaplecze polityczne i system i rządów 579
6.11.1. Rządy triumwiratu magnackiego 580
6.11.2. Egzekucja Samuela Zborowskiego 581
6.11.3. Konwokacja senatorów w Lublinie (1584) 582
6.11.4. Sprawa Zborowskich na sejmie (1585) 583
6.11.5. Konflikt króla ze szlachtą. Wzrost znaczenia magnaterii 583
6.12. Plany unii polsko-moskiewskiej 585
6.13. Życie prywatne Stefana Batorego 585
6.14. Ocena potomnych i historiografii 586
Rozdział II. Monarchia dwóch pierwszych Wazów 587
1. Trzecie bezkrólewie (1586-1587) 587
1.1. Podziały w elicie władzy 587
1.2. Sejmiki przedkonwokacyjne 587
1.3. Konwokacja 588
1.4. Podwójna elekcja (1587) 588
1.5. Sylwetki elektów 589
1.6. Traktat kalmarski 590
1.7. Wojna o koronę 591
1.8. Przybycie Zygmunta Wazy do Gdańska 591
2. Panowanie Zygmunta III Wazy (1587-1632) 592
2.1. Koronacja i początki rządów 592
2.2. Bitwa pod Byczyną 592
2.3. Wielkie Księstwo Litewskie a Korona w czasie trzeciego bezkrólewia 593
2.4. Sejm pacyfikacyjny (1589) 594
2.5. Pozycja międzynarodowa Zygmunta Wazy 594
2.5.1. Traktat bytomsko-będziński 595
2.5.2. Przesłanki sojuszu z Habsburgami 595
2.5.3. Sumy neapolitańskie 597
2.5.4. Polityka Habsburgów wobec Rzeczypospolitej 597
2.5.5. "Praktyki´´ Zygmunta III Wazy z Habsburgami 598
2.6. Polityka wewnętrzna 599
2.6.1. Dwór a opozycja (1591-1592) 599
2.6.2. Sejm inkwizycyjny 599
2.6.3. Problem Ukrainy 600
2.7. Polityka zagraniczna 602
2.6.4. Polityczna geneza i konsekwencje unii brzeskiej (1596) 602
2.7.1. Rzeczpospolita wobec Turcji i Chanatu Krymskiego 603
2.7.2. "Awantury mołdawskie´´ 604
2.7.3. Sprawy szwedzkie po śmierci Jana III Wazy 605
2.7.4. Wojna domowa w Szwecji (1598) 606
2.7.5. Przejęcie tronu szwedzkiego przez Karola IX 606
2.7.6. Wojna w Inflantach (1601-1611) 607
2.7.7. Rzeczpospolita a Moskwa (1603-1618) 607
2.8. Wewnętrzne skutki wojen ofensywnych 611
2.8.1. Rokosz sandomierski (1606-1608) 611
2.8.2. Konsekwencje ustrojowe rokoszu 614
2.8.3. Polityczne znaczenie konfederacji wojskowych 615
2.9. Rzeczpospolita wobec wojny trzydziestoletniej 616
2.9.1. Cecora i Chocim (1620-1621) 617
2.9.2. Nielegalna reaktywacja hierarchii prawosławnej 618
2.9.3. Zabiegi o pomoc Habsburgów i papiestwa 619
2.9.4. Śląsk a Polska 619
2.9.5. Niebezpieczeństwo ze strony Szwecji 620
2.9.6. Dyplomacja szwedzka przeciw Rzeczypospolitej 621
2.9.7. Wojna w Inflantach i Prusach 622
2.9.8. "Spisek orleański´´ 624
2.9.9. Admiralicja Sewilska 624
2.9.10. Rozejm w Altmarku (1629) 625
2.10. Zaplecze polityczne i system rządów Zygmunta III Wazy 626
2.9.11. Habsburgowie i Francja wobec Rzeczypospolitej 626
2.11. Życie prywatne i polityka dynastyczna Zygmunta III Wazy 628
2.12. Ostatnie lata rządów Zygmunta III Wazy 628
2.13. Ocena potomnych i historiografii 629
3. Czwarte bezkrólewie (1632-1633) 630
3.1. Projekty reformy elekcji 630
3.2. Zagrożenie zewnętrzne 631
3.3. Wielkie Księstwo Litewskie wobec bezkrólewia 631
3.4. Eksorbitancje i urazy 632
3.5. Konwokacja 632
3.6. Sejm elekcyjny 633
3.7. Elekcja Władysława Wazy 634
3.8. Przysięga elekta 634
3.9. Sylwetka elekta 634
4. Panowanie Władysława IV Wazy (1633-1648) 637
4.1. Polityka zagraniczna w pierwszych latach rządów 637
4.1.1. Wojna smoleńska z Moskwą (1633-1634) 637
4.1.2. Zagrożenie tureckie 639
4.1.3. Plany odzyskania korony dziedzicznej i wojny ze Szwecją 640
4.1.4. Wielkie plany (1635-1636) 641
4.1.5. Polityka bałtycka 642
4.2. Polityka wewnętrzna 643
4.1.6. Emancypacja Prus Książęcych 643
4.2.1. Zabiegi o domenę królewską 643
4.2.2. Kawaleria Najświętszej Marii Panny 643
4.3. Powrót do sojuszu z Habsburgami 644
4.3.1. Efekty sojuszu z Habsburgami 645
4.3.2. Traktat neapolitański 645
4.4. Zwrot ku Francji 647
4.5. Polityczna geneza i znaczenie Colloquium Charitativum 648
4.6. Ostatnie lata rządów 649
4.6.1. Początki odrębności Ukrainy 649
4.6.2. Powstania kozackie 651
4.6.3. Stosunki z Chanatem Krymskim i plany wojny z Turcją 653
4.7. Zaplecze polityczne i system rządów Władysława IV 654
4.8. Życie prywatne Władysława IV 657
4.9. Ocena potomnych i historiografii 658
4.10. Bilans rządów czterech pierwszych królów elekcyjnych 659
Rozdział III. Czasy kryzysu i odbudowy 661
1. Rzeczpospolita w Europie 2. poł. XVII w 661
1.1. Sytuacja międzynarodowa 661
1.2. Kryzys Rzeczypospolitej - straty ludnościowe i terytorialne 661
1.3. Początek erozji ustrojowej 663
1.4. Spadek znaczenia międzynarodowego Rzeczypospolitej 663
1.5. Wzrost pozycji Moskwy 665
2. Rzeczpospolita federacyjna 666
1.6. Bilans XVII w. w sytuacji międzynarodowej 666
2.1. Wielkie Księstwo Litewskie a Korona w 2. poł. XVII w 666
2.1.1. Tendencje separatystyczne na Litwie 666
2.2. Projekt emancypacji politycznej Ukrainy 667
2.1.2. Dążenia do integracji prawnej? 667
3. Piąte bezkrólewie (1648) 668
3.1. Konwokacja i elekcja Jana Kazimierza 669
3.2. Sylwetka elekta 669
4. Panowanie Jana Kazimierza Wazy (1648-1668) 670
4.1. Początki rządów. Wojny z Kozakami 670
4.1.1. Kampania 1649-1650 670
4.1.2. Ugoda zborowska 671
4.1.3 Kampania 1651 - zwycięstwo pod Beresteczkiem 671
4.1.4. Kampanie 1652-1653 672
4.2. Kozaczyzna a Moskwa 673
4.2.1. Polityka zagraniczna Bohdana Chmielnickiego 673
4.2.2. Reformy państwa moskiewskiego w poł. XVII w 673
4.2.3. Państwo kozackie 674
4.3. Zaplecze polityczne i system rządów Jana Kazimierza 675
4.3.1. Zmiany w elicie władzy 675
4.3.2. Zasady nominacji na urzędy 677
4.3.3. Liberum veto 678
4.3.4. Wykorzystywanie wakansów 678
4.4. Wojna z Moskwą (1654-1655) 679
4.3.5. Opozycja magnacka 679
4.4.1. Najazd moskiewski na Wielkie Księstwo Litewskie 679
4.4.2. Tragedia Białorusi 679
4.5. Potop szwedzki i druga wojna północna (1655-1660) 680
4.5.1. Geneza najazdu szwedzkiego 680
4.5.2. Rokowania polsko-szwedzkie (1651-1655) 681
4.5.3. Ujście i Kiejdany 682
4.5.4. Wycofanie się króla na Śląsk 682
4.5.5. Opór przeciw Szwedom 683
4.5.6. Śluby lwowskie Jana Kazimierza 684
4.5.7. Kampania 1656 685
4.5.8. Układ z Moskwą 686
4.6. Konsekwencje dyplomatyczne wojny północnej 687
4.5.9. Traktat rozbiorowy w Radnot 687
4.6.1. Habsburgowie i Francja wobec najazdu szwedzkiego na Rzeczpospolitą 687
4.6.2. Emancypacja Prus 688
4.6.3. Przymierze polsko-austriackie 690
4.6.4. Zbliżenie z Francją 690
4.6.5. Koniec wojny północnej. Rokowania pokojowe w Oliwie (1660) 690
4.7. Sytuacja wewnętrzna po potopie szwedzkim 691
4.7.1. Dworskie projekty reform (1658-1659) 691
4.7.2. Konfederacje wojskowe 693
4.8. Rzeczpospolita wobec Moskwy i Ukrainy 695
4.8.1. Ugoda hadziacka 695
4.8.2. Drugi etap wojny z Moskwą (1660-1667) 696
4.8.3. Sytuacja wewnętrzna w czasie wojny z Moskwą. Rokosz Lubomirskiego 699
4.8.4. Rozejm andruszowski (1667) 700
4.9. Ostatnie lata rządów i abdykacja Jana Kazimierza 701
4.8.5. Konsekwencje międzynarodowe rozejmu andruszowskiego 701
4.10. Życie prywatne Jana Kazimierza 704
4.11. Ocena współczesnych i historiografii 705
5. Szóste bezkrólewie (1668-1669) 706
5.1. Konwokacja 706
5.2. Kandydaci do korony 706
5.3. Sejm elekcyjny 707
5.4. Sylwetka elekta 708
5.5. Zaplecze polityczne Michała Korybuta Wiśniowieckiego 710
6. Panowanie Michała Korybuta Wiśniowieckiego (1669-1673) 712
5.6. Koronacja 712
6.1. System rządów 712
6.1.1. Dwór a opozycja magnacka 712
6.1.2. Aktywizacja polityczna szlachty 713
6.2. Sytuacja międzynarodowa i zagrożenie zewnętrzne 714
6.1.3. Dworskie projekty reform 714
6.2.1. Wojna na Ukrainie 1671 715
6.2.2. Wojna z Turcją 1672 715
6.2.3. Traktat w Buczaczu 716
6.3. Sytuacja wewnętrzna 717
6.3.1. Konfederacja gołąbska 717
6.4. Choroba i śmierć Michała Korybuta 719
6.3.2. Konfederacja szczebrzeszyńska 719
6.5. Ocena historiografii 720
7. Siódme bezkrólewie (1673-1674) 721
7.1. Elekcja 721
7.2. Koronacja 722
7.3. Sylwetka elekta 722
8. Panowanie Jana III Sobieskiego (1674-1696) 726
8.1. Początki rządów. Projekty reform 726
8.2. Dwór a opozycja magnacka 727
8.3. Polityka zagraniczna 728
8.3.1. Zwrot ku Francji 728
8.3.2. Polityka bałtycka 729
8.3.3. Plany sojuszu z Moskwą 731
8.3.4. Zmiana układu sił w Europie 732
8.3.5. Zwrot ku Habsburgom 733
8.4. Sytuacja wewnętrzna przed 1683 734
8.4.1. Projekty reform 1676-1681 734
8.4.2. Reformy wojskowe 735
8.4.3. Stosunek Sobieskiego do Kozaczyzny i prawosławia 736
8.4.4. Rozbicie opozycji 736
8.5. Przymierze z Cesarstwem i wojna z Turcją (1683-1685) 737
8.6. Traktat Grzymułtowskiego (1686) 739
8.7. Polityka wewnętrzna i walka z opozycja˛ po 1683 740
8.8. Zaplecze polityczne i system rządów 743
8.10. Ostatnie lata rządów Jana III Sobieskiego 744
8.9. Próba ponownego zwrotu ku Francji 744
8.11. Choroba i śmierć króla 745
8.12. Życie prywatne Jana III Sobieskiego 746
8.13. Ocena historiografii 746
Rozdział IV. Walka o utrzymanie suwerenności 748
1. Rzeczpospolita w Europie za panowania Wettinów 748
1.1. Nowy układ sił 748
1.2. Wzrost znaczenia Rosji 750
1.3. Pozycja Rzeczypospolitej w Europie - kryzys suwerenności 751
1.2.1. Geneza zbliżenia Zachodu i Rosji 751
1.3.1. Geneza kryzysu suwerenności 752
2. Rzeczpospolita federacyjna 753
2.1. Saksonia w unii z Rzecząpospolitą 753
2.1.1. Potencjał ekonomiczny i ludnościowy Saksonii 753
2.1.2. Instytucje państwa saskiego 755
2.2. Wielkie Księstwo Litewskie a Korona za Wettinów. Koekwacja praw 756
2.1.3. Polityka wewnętrzna elektorów 756
2.3. Ukraina w czasach saskich 757
2.3.1. Bunty kozackie na Ukrainie Prawobrzeżnej 757
2.4. Terytoria pograniczne za Wettinów 758
2.3.2. Hetmanat Iwana Mazepy 758
2.3.3. Losy hetmanatu po Połtawie 758
2.4.1. Pomorze i Śląsk pod panowaniem pruskim 758
3. Ósme bezkrólewie (1696-1697) 760
3.1. Rywalizacja fakcji magnackich 760
3.2. Konwokacja - wykluczenie "Piastów" od tronu 761
3.3. Sejm elekcyjny - kandydaci do tronu 761
3.4. Sylwetka elekta saskiego 761
3.5. Koronacja i pacyfikacja 763
4. Panowanie Augusta II Wettina (1697-1733) 764
4.1. Początki rządów. Program polityczny 764
4.2. Ostatnia kampania w wojnie z Turcją 765
4.3. Przygotowania dyplomatyczne do kampanii bałtyckiej 767
4.4. Kwestia pruska 767
4.5. Drugi sejm pacyfikacyjny (1699) 768
4.6. Sytuacja wewnętrzna w Wielkim Księstwie Litewskim 768
4.6.1. Wojna domowa na Litwie 768
4.6.2. Separatyzm litewski w epoce saskiej 769
4.7. Król i Rzeczpospolita wobec wielkiej wojny północnej 770
4.7.1. Bitwa pod Narwą 771
4.7.2. Wojna o sukcesję hiszpańską i sojusz Augusta II z Francją 771
4.7.3. Sejm (1701) 772
4.7.4. Sukcesy Szwedów w Inflantach 772
4.7.5. Bitwa pod Kliszowem (1702) 774
4.7.6. Okupacja szwedzka w Koronie 774
4.7.7. Konfederacja sandomierska 774
4.7.8. Rady senatu i sejm (1703) 775
4.7.9. Sejm lubelski (1703) 775
5. Dwukrólewie 776
5.1. Detronizacja Augusta II i elekcja Stanisława Leszczyńskiego 776
5.2. Sylwetka antykróla 776
5.3. Konfederacja generalna w Sandomierzu (1704) 777
5.4. Sojusz narewski z Rosją (1704) 777
5.5. Dwóch królów i dwa przymierza 778
5.6. Koronacja Stanisława Leszczyńskiego 778
5.7. Traktat warszawski ze Szwedami (1705) 779
5.8. Szwedzi w Saksonii 780
5.9. Pokój w Altranstädt i detronizacja Augusta II (1706) 780
5.10. Postępy Rosjan w Inflantach 781
5.11. Rosyjska okupacja Rzeczypospolitej 781
5.12. Kampania rosyjska Karola XII (1707-1709) 782
5.13. Połtawa (1709) 783
5.14. Leszczyński na wygnaniu 783
6. Restytucja Augusta II 784
6.1. Walna Rada Warszawska (1710) 784
6.2. Wojna na Bałkanach 785
6.2.1. Wystąpienie Turcji przeciw Rosji (1710-1711) 785
6.2.2. Traktat prucki 1711 785
6.2.3. Kryzys 1713 - groźba dominacji tureckiej 785
6.2.4. Sejm walny (1712). Wzmocnienie pozycji Augusta II 786
6.3. Próby emancypacji spod kurateli rosyjskiej 787
6.2.5. Koniec wojny o sukcesję hiszpańską. Zażegnanie zagrożenia tureckiego 787
6.4. Sytuacja wewnętrzna 788
6.4.1. Kryzys społeczny i polityczny 788
6.4.2. Szlacheckie projekty reform republikańskich 789
6.4.3. Zaplecze polityczne i system rządów Augusta II 790
6.4.4. Dworskie projekty reform 792
6.4.5. Konfederacja tarnogrodzka (1715) 794
6.4.6. Sejm niemy (1717) 795
6.5. Pozycja międzynarodowa Rzeczypospolitej po sejmie niemym (1717) 796
6.5.1. Nieuchronność protektoratu rosyjskiego? 796
6.5.2. Koalicja antyrosyjska 797
6.5.3. Polityka emancypacyjna Augusta II (1718-1720). Zwrot ku Habsburgom 798
6.5.4. Układ wiedeński (1719) 798
6.6. Dyplomacja międzynarodowa a Rzeczpospolita 799
6.6.1. Traktat w Nystadt (1721) 799
6.6.2. Traktaty "opiekuńcze" 799
6.6.3. Polityczne konsekwencje sprawy toruńskiej (1724) 800
6.7. Ostatnie lata panowania Augusta II 802
6.7.1. Polityka dynastyczna 803
6.7.2. Familia Czartoryskich i Potoccy 803
6.8. Życie prywatne Augusta II 804
7. Przedostatnie bezkrólewie (1733) 805
6.9. Ocena Augusta II w historiografii 805
7.1. Stanisław Leszczyński na emigracji 806
7.2. Konwokacja 807
7.3. Podwójna elekcja 808
7.3.1. Elekcja Stanisława Leszczyńskiego 808
7.3.2. Elekcja Augusta III Wettina 808
8. Drugie dwukrólewie i wojna o polską sukcesję (1733-1735) 809
7.3.3. Koronacja Augusta III 809
8.1. Konfederacja dzikowska 810
8.2. Abdykacja Stanisława Leszczyńskiego 811
8.3. Leszczyński w Lotaryngii 811
8.4. Ocena Stanisława Leszczyńskiego w historiografii 812
9. Panowanie Augusta III Wettina (1733-1763) 813
9.1. Pacyfikacja 813
9.2. Sylwetka Fryderyka Augusta Wettina 813
9.3. Polityka zagraniczna Augusta III 815
9.3.1. Pozycja Rzeczypospolitej w Europie 815
9.3.2. Sojusz prusko-rosyjski 816
9.3.3. Dominacja Rosji w Europie Środkowo-Wschodniej 816
9.3.4. Przymierze z Rosją (1744) 817
9.3.5. Druga wojna śląska. Okupacja Saksonii przez Prusy 818
9.3.6. Porozumienia z Francją i Wielką Brytanią (1746 i 1751) 818
9.3.7. Wojna siedmioletnia (1756-1763) i druga okupacja Saksonii 818
9.4. Zaplecze polityczne i system rządów Augusta III 819
9.4.1. System ministerialny w Saksonii po 1746 820
9.4.2. Polityka wewnętrzna w Rzeczypospolitej. System anarchii 821
9.4.3. Zrównoważenie sił wewnętrznych i wpływów obcych 821
9.4.5. Sytuacja w Rzeczypospolitej a specyfika państw składanych 822
9.4.6. Złoty pokój saski 823
9.4.7. Walka ugrupowań magnackich 824
9.4.8. System ministerialny w Rzeczypospolitej? 824
9.4.9. Orientacje zagraniczne 825
9.4.10. Neutralność i demilitaryzacja Rzeczypospolitej 826
9.4.11. Sprawa aukcji wojska 827
9.5. Schyłek panowania Augusta III 829
9.4.12. Nowy system rządów - kamaryla Mniszcha 829
9.5.1. Konsekwencje wojny siedmioletniej dla sytuacji w Rzeczypospolitej 829
9.5.2. Życie prywatne i polityka dynastyczna Augusta III 830
9.5.3. Sprawa sukcesji tronu 831
9.5.4. Plany reformatorskie i konfederackie Familii 831
9.5.5. Walka ugrupowań magnackich (1762-1763) 832
9.5.6. Ocena Augusta III w historiografii 833
9.5.7. Bilans panowania Wettinów. Konsekwencje cywilizacyjne unii polsko-saskiej 834
Rozdział V. Upadek Rzeczypospolitej 836
1. Rzeczpospolita w Europie w epoce stanisławowskiej 836
1.1. Sytuacja międzynarodowa 836
1.2. Układ sił w przededniu ostatniego bezkrólewia 837
1.3. Polityka Katarzyny II wobec Rzeczypospolitej 838
2. Wielkie Księstwo Litewskie i Korona w epoce stanisławowskiej 839
3. Ostatnie bezkrólewie (1763-1764) 841
3.1. Sylwetka Stanisława Poniatowskiego 841
3.2. Kandydatura Stanisława Poniatowskiego do tronu 843
3.3. Sejmiki przedkonwokacyjne 844
3.4. Konwokacja 845
3.5. Reformy sejmu konwokacyjnego (1764) 845
3.6. Elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego 846
4. Panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795) 847
3.7. Koronacja 847
4.1. Początki rządów 847
4.1.1. Pod kuratelą Familii 847
4.1.2. Zaplecze polityczne Stanisława Augusta w pierwszym okresie panowania 848
4.1.3. Pierwsze reformy (1765-1766) 850
4.1.4. Dyplomacja Stanisława Poniatowskiego 850
4.1.5. Polityka wewnętrzna 852
4.1.6. Sprawa dysydencka 852
4.1.7. Rozwiązanie konfederacji generalnej 852
4.2. Interwencja rosyjska w Rzeczypospolitej 853
4.2.1. Konfederacje: słucka i radomska 853
4.2.2. Sejm repninowski i rosyjska gwarancja (1767-1768) 853
4.3. Konfederacja barska (1768) 855
4.3.1. Koliszczyzna 856
4.3.2. Wojna i polityka konfederacka (1768-1772) 856
4.3.3. Wojna rosyjsko-turecka (tzw. wojna polska) (1768-1774) 857
4.3.4. Francuska pomoc dla konfederatów 858
4.3.5. Mocarstwa wobec wojny rosyjsko-tureckiej 859
4.4. I rozbiór Rzeczypospolitej (1772-1773) 860
4.4.1. Plany rozbiorowe 860
4.4.2. Traktaty rozbiorowe 861
4.4.3. Koniec konfederacji barskiej 862
4.4.4. Sejm rozbiorowy (1773-1775) 862
4.4.5. Reformy sejmu rozbiorowego 864
4.4.6. Koniec wojny rosyjsko-tureckiej (1774) 864
4.4.7. Położenie Rzeczypospolitej i ziem zabranych po I rozbiorze 865
4.4.8. Traktaty handlowe 1775 865
4.5. Polityka wewnętrzna po I rozbiorze 866
4.5.1. Rządy Rady Nieustającej 866
4.5.2. Ukrócenie opozycji magnackiej na sejmie (1776) 866
4.5.3. Rządy królewsko-ambasadorskie 867
4.5.4. Rzeczpospolita wobec planów wojny rosyjsko-tureckiej 867
4.5.5. Odrzucenie Kodeksu Zamoyskiego 868
4.5.6. Zaplecze polityczne i system rządów (1776-1788) 869
4.6. Polityka międzynarodowa 871
4.6.1. Antagonizm wśród mocarstw rozbiorowych 871
4.6.2. Rokowania o sojusz wojskowy z Rosją (1787) 871
4.6.3. Spotkanie w Kaniowie 872
4.7. Walka o suwerenność 874
4.6.4. Wojna wschodnia i polityka Prus (1787-1788) 874
4.7.1. Obalenie Rady Nieustającej 874
4.7.2. Sejm rządzący (1789-1790) 876
4.7.3. Rosja i Prusy wobec sytuacji w Rzeczypospolitej 878
4.7.4. Przymierze z Prusami 878
4.7.5. Ugrupowania sejmowe 879
4.7.6. Prace nad formą rządu i prawo dla miast (1789-1791) 880
4.7.7. Projekty formy rządu (1789-1790) 881
4.7.8. Nowa kadencja sejmu (1790-1791) 882
4.7.9. Królewski projekt ustawy rządowej 882
4.7.10. Prawo o sejmikach i o miastach 883
4.7.11. Uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 883
4.7.12. Ustawodawstwo szczegółowe 884
4.8. Koniec polskiej rewolucji parlamentarnej 885
4.8.1. Zmiany w sytuacji międzynarodowej (1790-1792) 885
4.8.2. Konfederacja targowicka 887
4.8.3. Wojna z Rosją 887
4.8.4. Akces króla do targowicy 888
4.8.5. Polityka Stanisława Augusta po targowicy 888
4.8.6. Polityka na emigracji 889
4.8.7. Wojna rewolucyjnej Francji z Prusami i Austrią 889
4.9. II rozbiór Rzeczypospolitej 890
4.9.1. Zawiedzione nadzieje targowiczan 890
4.9.2. Zaplecze polityczne i system rządów po konfederacji targowickiej 891
4.9.3. Sejm grodzieński 1793 892
4.9.4. Polska emigracja i rewolucyjna Francja 892
4.10. Insurekcja kościuszkowska 893
4.10.1. Projekt sojuszu z Francją 893
4.10.2. Sytuacja w kraju i organizacje spiskowe (1793-1794) 894
4.10.3. Marsz brygady Madalińskiego 894
4.10.4. Ogłoszenie insurekcji 895
4.10.5. Racławice i Warszawa 895
4.10.6. Powstanie na Litwie 896
4.10.7. Król wobec insurekcji 897
4.10.8. Radykalizacja insurekcji 897
4.10.9. Egzekucje majowe z 1794 r. w Wilnie i Warszawie 898
4.10.10 Polityka władz insurekcji 899
4.10.11. Samosądy warszawskie 899
4.10.12. Działania militarne w 1794 r 900
4.10.13. Kapitulacja 901
4.11. III rozbiór i upadek Rzeczypospolitej 902
4.11.1. Rozbiory Rzeczypospolitej w oczach Europy 903
4.12. Schyłek życia ostatniego króla Rzeczypospolitej 904
4.13. Śmierć Stanisława Augusta 905
4.14. Życie prywatne Stanisława Augusta Poniatowskiego 905
4.15. Ocena współczesnych i historiografii 906
Zakończenie 908
Daty najważniejszych wydarzeń 912
Bibliografia 917
Indeks osób 954
Indeks nazw geograficznych 990
Spis tabel i schematów 1005
Spis map 1006