Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
kładaniasięnasiebiekompetencjiiwystępowaniasporówwtymzakresie.
Przeciwdziałanotemuprzezharmonizowaniedziałańposzczególnych
resortównaszczeblucentralnymzapośrednictweminstytucjirady
ministrów,anaszczeblachniższychprzeztworzenie
40
konstrukcjiadmi-
nistracjizespolonejiadministracjispecjalnej(niezespolonej).Admini-
stracjazespolonaoznaczałaskumulowaniewjednymręku(pionieorga-
administracjazespolona
iniezespolona
nizacyjnym),np.wurzędzieterytorialnymoddziałupodstawowego
państwaagendkilkuministrów.Wtensposóbzasadazespoleniapomniej-
szałaujemneskutkinadmiernejresortowości.Zkoleibudowaadminis-
tracjiniezespolonejszławkierunkutworzeniaoddzielnych,całychpionów
administracjipodległychhierarchicznieposzczególnymministrom.Proces
tennastępowałgłówniewtakichsferachżyciapublicznego,jakwoj-
skowość,wymiarsprawiedliwości,oświata,wyznania,sprawygospodar-
cze.Powoływanedożyciapionyadministracjispecjalnej,związaneściśle
zestrukturamicentralnymi,odznaczałysięfachowościąikoncentracjąprzy
rozwiązywaniuwłasnychzadań.
Ojczyzną„klasycznej”resortowościbyłaFrancja,
41
gdziewczasierewolucji,
wprowadzenie
w1791r.,wprowadzononowypodziałzadańmiędzyresortamiadmi-
resortowościwpaństwach
nistracji.Wydzielenieresortów,októrychbyłamowa,stałosiędlaEuropy
Europy
kontynentalnejpodziałemwzorcowym.WeFrancjizorganizowanoteż
wówczasministerstwosprawwewnętrznych,którenazywano„gospoda-
rzemkraju”
22
.Jemuprzekazanozadaniautrzymaniaporządkuibezpie-
czeństwawpaństwie,nadzórnadnowopowoływanąadministracjąteryto-
rialnąorazsprawynienależącedopozostałychresortów.WPrusachresor-
towość,opartąnamodelufrancuskim,zaprowadzonow1808r.,powołując
dożyciaurzędy5nowoczesnychministrów:sprawzagranicznych,spraw
wewnętrznych,wojny,sprawiedliwościiskarbu.WPrusachkonstytucyjnych
(od1850)liczbęresortówzwiększonodo10,tworzącm.in.ministerstwa
handlu,rolnictwa,wyznań.WRosjiresortowośćwprowadzonow1802r.,
kiedytoutworzono8ministerstw,zwiększającnastępnieichliczbędo11.
Takżewmonarchiiaustro-węgierskiejpodziałresortowybyłbliski
francuskiemuiwdrugiejpołowieXIXw.funkcjonowałytamm.in.
ministerstwa:sprawwewnętrznych,sprawzagranicznychidomucesar-
skiego,sprawiedliwości,wojny,skarbu,wyznańioświaty,policji.
Obokresortowościistotnadlapaństwakonstytucyjnegostałasięzasada
centralizacji(centralizmu)administracji
42
.Rozumiećprzezniąnależystwo-
zasadacentralizacji
rzeniesystemuorganizacyjnego,wktórymcałaadministracjapubliczna
wychodzizjednegoośrodka.Czynnościadministracyjnesąześrodkowane
wurzędachpaństwowychiwykonywaneprzezzawodowych,powołanych
przezorganycentralneurzędników.WXIXw.takimcentrum,kierującym
administracjąpubliczną,stawałsięrządpaństwa,realizującyzadaniaza
22
D.Janicka,UstrójadministracjiwnowożytnejEuropie,Toruń2002,s.64.
37