Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
używanywuniwersytecieparyskimpodręcznikAugusti-
nusaGothusiusaliczyłaż1122stronyibyłnudnawym
wykłademkolejnychdziełArystotelesa.63
InnedziełoKeckermannaSystemacompendiosum
totiusmathematices,opartenawykładachprowadzonych
wGdańsku(1605),obejmowałozwyczajemtamtych
czasówzagadnienianaukwówczasnazywanychma-
tematycznymi,awięcoptyki,astronomii,geometrii
igeografii.Byłoonokilkakrotniewznawiane(nawet
jeszczew1661r.wOksfordzie).Keckermannnapisał
równieżdziełazfilozofii(Praecognitorumphilosophico-
rum),logiki(Praecognitorumlogicorum),etyki(Systema
logicae),polityki(Systemadisciplinaepoliticae),ekonomii
(Synopsisdisciplinaeoeconomicae),teologii(Systema
sanctaetheologiae)iinne.
WwieluopracowaniachzachodnichKeckermann
jestokreślanyniesłuszniejakoUGermanphilosopher”,
najwidoczniejwśladzaniektórymizaborczymihistory-
kaminiemieckimi,którzywszystkichuczonychzGdań-
skauznajązaNiemców.TymczasemKeckermannuwa-
żałsięzaobywatelaGdańskaiPolski.Naprzykład
wcytowanymprzezBronisławaNadolskiegoliście
(23sierpnia1606r.)natematrokoszuZebrzydowskie-
gopisze:U(ł)wzburzyłasięterazcałanaszaPolska”
(nunccommotaestPolonianostrauniversa).64Szymon
Starowolskiniemiałwątpliwości,byzamieścićinskryp-
cjęnagrobnąKeckermannawśródinnychrodaków
wMonumentaSarmatorum.
WBibliotecePANwGdańskuzachowałsięegzem-
plarzdziełaGilbertaDemagnetez1600r.,zwłasno-
ściowymoznaczeniemKeckermanna.Niematamjed-
nakżadnychśladówświadczącychojegolekturzeprzez
właściciela.NatomiastdziełoGilbertaprzestudiował
innygdańskiuczony–jegowybitnyuczeńPiotrKrüger.65
PochodziłonzKrólewcaitamrozpocząłnauki,od1603r.
przebywałwGdańsku,apotemstudiowałastronomię
wLipskuiWittenberdze.W1607r.objąłkatedręma-
tematykiipoezjiwgdańskimGimnazjumAkademickim.
ByłnauczycielemJanaHeweliuszairozbudziłwnim
zainteresowaniaastronomiczne.Opublikowałwieleprac
zmatematyki,fizyki,geografiiiastronomii,wtym
pierwszywPolscesystematycznywykładtrygonometrii
(Synopsistrigonometriae,Gdańsk1612)ijedenzpierw-
szychpodręcznikówastronomii(Doctrinaastronomiae
sphaerica,Gdańsk1635).Korespondowałm.in.zJanem
BrożkiemiJohannesemKeplerem.
63A.Gothusius,GymnasiumSpeculativum,Paryż1605.
64B.Nadolski,Życieidziałalnośćnaukowa…,op.cit.,s.26.
65M.Czerniakowska,PiotrKrüger(1580–1639)–nauczycieliwspól-
pracownikJanaHewelusza,KHNiT
,32,nr2,1987,s.369–386.
Krügerinteresowałsięmagnetyzmem,zwłaszczade-
klinacjąiinklinacjąigłymagnetycznej.Pierwsząpracę
natentematwydałw1606r.,jeszczepodczasstudiów
wLipsku.66Zjejtekstuwynika,żejużwtedyprzestudio-
wałdziełanatematmagnetyzmuPeregrinusaiGiovan-
niegoBaptistyPorty,atakżetraktatGilberta,któremu
poświęciłszczególnąuwagę.Przydyskusjideklinacji
magnetycznejpodałjejwartośćdlaówczesnegoLipska:
9i1/6stopnia,awięczeznacznądokładnościąswego
pomiaru.W1615r.wydałwGdańskubroszuręDemotu
magnetis67podnazwiskiemuczestnikapublicznejdys-
puty,swegouczniaAdrianaStoderta.Zawartejesttam
obszerneomówieniedeklinacjimagnetycznej,zpoda-
niemjejwartościdlaGdańska(8,5stopnia)orazkilku-
nastuinnychmiejscowości.
WGimnazjumAkademickimwToruniuwykładfizyki
arystotelesowskiejbyłwprogramieklasynajwyższej,
supremy.Korzystanopoczątkowozwydanychjeszcze
wXVIwiekupodręczników68Compendiumphysicae
JohannaL.Havenreutera,profesorawStrasburgu,oraz
CommentariisinUniversamPhysicamPhysicamAristotelis
libriquattuor(1544)JoannesaVelcurionisa,profesora
wWittenberdze.KorzystanotakżezdziełaPhysicaead
lumendivinumreformataesynopsis(1633)działającego
wRakowieJanaAmosaKomeńskiego.
W1645r.wydanowGdańskukrótkiedziełoSynopsis
PhysicaepióraJohannesaSperlinga,profesorauniwersy-
tetuwWittenberdze.Podręczniktencieszyłsięwielkim
powodzeniemwNiemczechimiałtamkilkanaście
wydań.Sperlingprzyjmowałniektórezasadyfizyki
Arystotelesa,alebyłotwartynapoglądynowoczesne
ikrytykowałrozmaitekanonyscholastyczne.Naprzy-
kładbardzoostrowypowiadałsięokrytyceatomizmu
przezteologówkatolickich:UHipotezaatomówniejest
sprzecznazPismemŚwiętym,niesąonetamnigdzie
potępione”–dowodził.Korzystajączhipotezyatomi-
stycznej,wyjaśniałwswejksiążcewielezjawiskfizycz-
nych.WGdańskuiToruniupodręcznikSperlingazastą-
piłprzestarzałyjużwtedypodręcznikKeckermanna.
ProfesoremGdańskiegoGimnazjumAkademickiego
wlatach1645–1660byłWawrzyniec(Laurentius)
Eichstädt(1596–1660),któryprowadziłwykładyfizyki
jakowstępdonaukmedycznych.Wlatach1641–1658
profesoremfizykiimatematykibyłtampochodzący
zMorawDanielLagus(1618–1678),którystudiował
66P
.Crueger,Demagnetisadutrumquemundipolumconversione.
CapitadisputationispublicaeinstituendeinScholaPhilosophorumAcademiae
Lipsiensis,Lipsk1606.
67DemotumagnetisdisputatiopublicaordinariainGymnasioDanti-
scanopraesidePetroCrugerorespondenteAdrianoStodert,Gdańsk1615.
68K.Podlaszewska,S.Salmonowicz,Z.Zdrójkowski,Krótkahistoria
GimnazjumToruńskiego1568–1968,Toruń1968.
3.WIEKXVII
35