Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Zdecydowanymkrytykiemrozpustników,czyjakichnazywa-hultajów,byłCyceron:
n[ł]nigdyniepowiem,żerozpustnicytacyżyjąnaprawdędobrzeiszczęśliwie.Wynika
stądnieto,żerozkoszniejestrozkoszą,leczżerozkoszniejestnajwyższymdobrem”91.
Trudnooczekiwać,żekrytykarozpustnikówmiałaprzekonaćEpikuradoporzuceniafunda-
mentuswojejfilozofii,tzn.twierdzenia,żerozkoszjestnajwyższymdobrem.Krytycyepiku-
reizmurozpustnikówprzyrównywalidobydląt.WdrastycznysposóbpisałotymPlutarch:
[Pitagorejczycy]chcąduszętuczyćjakświnięwchlewierozkoszamizmysłowymi,aby
onacieszyłasiętylkozespodziewanychprzyjemnościcielesnychlubwspomniećonich,
aniepozwalająnawetpróbowaćwydobywaćzsiebiesamejcokolwiekwłasnego,miłego
czyprzyjemnego?Aprzecieżcóżmożebyćbardziejniedopomyślenia,niżgdybyztych
dwóchskładnikówludzkiejnatury:ciałaiduszy,zktórychduszamarolęważniejszą,
ciałoposiadałowłasnenaturalnedobro,adusza-żadnego?92
Nawettakpojmowanabydlęcośćczłowiekadoznającegoprzyjemnościdlaepikurej-
czykówniejestniczymnagannym.Problemempozostaje,czyprzyrównanieczłowiekado
świniubliżaczłowiekowiczyświni.Bywająniestetyniekiedytakiesytuacje,żeprzyrówna-
nieświnidoczłowiekamożebyćdlaświńuwłaczające.
Epikurzyskałwielunieprzejednanychwrogów,spośródktórychnajbardziejznani
toCyceroniPlutach.Zarównojeden,jakidrugi,niezgadzającsięznaukąEpikura,co
prawdawsposóbtendencyjny,alepodejmowaliwmiaręmerytorycznąkrytykę.Cho-
ciażCyceronniebyłwolnyodniegodziwychinsynuacji,jakobyepikurejczycydlazwięk-
szeniaprzyjemnościmoglisięposunąćnawetdoużyciawobecinnychtrucizny.Rów-
niepodłebyłyobelgiidziałaniatych,októrychpiszeDiogenesLaertios.Mamywtym
wypadkudoczynieniazczymś,comożnabyłobynazwaćstarożytnymhejtem,wktó-
rymodwoływanosięprzedewszystkimdozłości,agresjiinienawiści,awszystkopoto,
abypodważyćnaczelnątezęepikureizmu,żenprzyjemnośćjestnajwyższymdobrem”
.
Ówstarożytnyhejtsprawiawrażeniezaplanowanejiszerokozakrojonejakcjimającej
zdyskredytowaćEpikuraijegofilozofię.Zasadniczorealizowanybyłnadwóchobsza-
rach.Pierwszyobszar,dlafilozofawyjątkowobolesny,topomówienie,żeprzywłaszczył
sobiefilozofięatomizmuDemokrytaorazkoncepcjęprzyjemnościArystypaiwykła-
dałjejakoswojąnaukę.Dotejkategoriipomówieńnależyzaliczyćopublikowaniepod
nazwiskiemEpikurazbiorulistówautorstwaChryzypa.Drugiobszartogłównieinsy-
nuacjenaturyobyczajowej.StoikDiotimosnaprzykładrozpowszechniałpięćdziesiąt
sprośnychlistówitwierdził,żesąoneautorstwaEpikura.Utrzymywano,żejednegoze
swoichbracimiałnamawiaćdowspółżyciaseksualnegozheterąLeontion.Wspólnie
zojcempodobnomielidopuścićsiętakniecnegowystępku,jaknaukapisaniazanie-
wielkiewynagrodzenie.Atakowanogorównież,żeniebyłnprawdziwym”
,tzn.rodowi-
tym,Ateńczykiem.Jakwidać,bycienprawdziwym”maswojetradycjesięgającestarożyt-
ności,aniejestwymysłemwspółczesnychnacjonalizmów.
91Cyceron,Onajwyższymdobruizłu,wyd.cyt.,II,8.
92Plutarch,Moralia,NaukaEpikura(nawet)nieumożliwiaprzyjemnegożycia,wyd.cyt.
34
Starożytnahedone