Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
26
I.Częśćhistoryczna.Dziejeproblemuistanbadań
2.2.Wnioskowaniewlogiceformalnej
Logikaformalna,tj.częśćlogiki(podobniejak:semiotykalogicznaimetodo-
logianauk),badaschematy(formy)rozumowańniezawodnych(dedukcyjnych),
czylitakich,którewiodąprostoodprawdziwych(ogólnych)przesłanekdopraw-
dziwych(szczegółowych)konkluzji.Nagruncietejdziedzinywiedzypodejmuje
się,międzyinnymi,zagadnienieklasyfikacjirozumowań(Ajdukiewicz1985:
206-225;Kotarbiński1986:207-226;Bocheński1992:76-80;Hajduk2001:
79-89).Nieodrzeczybędzieodrazuzaanonsować,żeistniejewtymwzględzie
conajmniejkilkarozwiązań(cociekawe,problemy,jakiewiążąsięzpodziałem
rozumowań,poruszajątylkouczenipolscy);najczęściejprzytaczasięwtymkon-
tekścietrzystanowiska:J.Łukasiewicza,T.CzeżowskiegoiK.Ajdukiewicza.
Dalejprzywołujęiprzedstawiamkażdąpropozycję;bowiemdopieronapodsta-
wiewcześniejprzyjętychkryteriówmożnawyodrębnićpewnąszczególnąpostać
rozumowań,czyliinteresującemniedocelowownioskowania(niewolnojednak
zapominać,żeformalnarefleksjanadrozumowaniamieksponujenietreści,lecz
zakresy,kierującsięczęściejwstronędefinicjiterminówniżeksplikacjiwyra-
żeń).Wątek,jakipodejmuję,sprowadzasięwswejistociedoprezentacjitrzech
głównychstanowisk,wtymuwagipolemik(Kamiński1981:381-396;Woleń-
ski1988:23-51).Sprawytesądobrzeznaneoraznatyle,jaksądzę,oczywiste,że
omawiamje,niedyskutującprzykładów,odktórychwręczroisięwliteraturze
(ijakiechybakażdyjestgotówwkażdejchwiliprzytoczyć).
Zgadzamsięztym,żerezultatylogicznychstudiównadrozumowaniamisą
dlajęzykoznawcywdużejmierzewiążące,alezarazemwielcepouczające(zresz-
tąnietylkojakoilustracja,innegoniżlingwistyczne,podejściadownioskowań).
Sądzę,żetychkilkaformalnychobserwacjimoże,naprawachcennychinspiracji,
pchnąćpłodnąmyślwewłaściwymkierunku.
2.2.1.Jakklasyfikujemyrozumowania?
KlasyfikacjaJanaŁukasiewicza
WujęciuJ.Łukasiewicza(1915:XV-XXXIX),rozumowaniejestczynnością
umysłu,którynapodstawiezdańdanych,czylipunktuwyjściarozumowania,
poszukujezdańinnych,awięccelurozumowania,przyczymjedneidrugiełą-
czystosunekwynikania.Wtejperspektywierozumowaniestanowipewienspo-
sóbrozwiązywaniaproblemów,polegającywistocienaposzukiwaniuodpowie-
dzinazadanepytanie.Wskrócie:rozumując,formułujesiępytanie,anastępnie
napodstawiezdańdanychwosnowiepytaniaszukasięzdańnowychjakowar-
tościniewiadomejpytania.Kierującsiętymiwytycznymi,możnawyszczególnić
czteryklasy(typy)rozumowań:wnioskowanie:[q?]{pi(jeżelip,toq)},sprawdza-
nie:[q?]{qi(jeżelip,toq)},tłumaczenie:[p?]{qi(jeżelip,toq)}orazdowodze-