Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
ROZdZ.1–SZlAChCiANKiWPAŃSTWiEPrUSKiM...
31
innymizpowoduodmiennościhistorycznegorozwojuposzczególnych
terytoriówwchodzącychwskładpaństwapruskiego12.Taswoistahege-
moniakulturowaszlachtyjużodkońcaXVIIIwiekupoddanazostała
silnemuoddziaływaniuformującejsiękulturymieszczańskiej.Ichociaż
nawielupłaszczyznach(np.modelrodziny,wychowanie,edukacja)moż-
naobserwowaćrecepcjępreferowanychprzezmieszczaństwowzorców,to
jednakosadzonegłębokowtradycjikomponentyhabitususzlacheckiego
pozostałyniewzruszone.Wynikałotomiędzyinnymizprzekonaniaona-
bywaniuwyłącznieprzezdziedziczeniewyjątkowychprzymiotówicnót
stanowych13.Ztegoteżwzględułączącasięznimiideologiaszlachecka
wswoimkulturowo-społecznymaspekciecharakteryzowałasięwysokim
zmaskulinizowaniem.Byłtoświatmężczyznitakgopostrzegano.Umac-
niałytopatriarchalnestosunkirodzinne,przekazywaniewliniimęskiej
predykatunvon”orazherbu,powiązanieszlachtyzwojskiemorazcałyjej
obszaroddziaływaniawzdominowanejprzezmężczyznsferzepublicznej.
Wtakiejpostaciświatszlachtyprzeniknąłdoliteratury(np.nostalgiczna
kreacjakastyjunkrówwtwórczościTheodoraFontana),znalazłrównież
swojeodbiciewsatyrzeprzełomuXIXiXXwieku.Konsekwencjątego
byładrugoplanowapozycjakobiet,którądefiniowaływzorceobyczajowe
idookreślałaróżnegotypuliteraturaporadnikowa.Wprzypadkuszlach-
ty,zwłaszczawiejskiejowapolaryzacjarólpłciniebyłajednaktaksilna
mimointensywnegooddziaływaniakulturymieszczańskiej.Podobniejak
wokresiewcześniejszymniebrakowałoszlachcianek,którebrałyczynny
udziałwzarządzaniuikierowaniuwłościami,zwłaszczażewXIXwie-
kustopnioworozszerzałysięmożliwościkobiecejaktywności14.Jednym
ciezwiązkuzniąrównieżwaspekciepozaracjonalnym,łączącesięzestylemżyciaoraz
przeświadczenieopredestynowaniudorolikierowniczej.S.Marburg,J.Matzertah,Vom
StandzurErinnerungsgruppe.ZurAdelsgeschichtedes18.und19.Jahrhundert,[w:]S.Mar-
burg,J.Matzertah(Hrg.),DerSchrittinderModerne.SächsischerAdelzwischen1763–
1918,Köln–Weimar–Wien2001,s.8.Natematmentalnościiideologiiszlachtyniemie-
ckiejzob.też:J.RogallavonBieberstein,Adelsherrschaft...,s.115–135.
12
Ch.Clark,Prusy.Powstanieiupadek1600–1947,Warszawa2009,s.158.Pewnej
spoistościszlachtaznajdującasiępodpanowaniemHohenzollernównabieraławciągu
dziewiętnastegostulecia.JeszczewXVIIIw.władcyPrusniemówilioszlachcienpru-
skiej”,aleomającychwyraźne,odmiennecechyprowincjonalnychelitach.Wokresie
późniejszymwykształciłsięjednaktypwschodniegopruskiegojunkra,przeciwstawiany
południowoniemieckiemutypowiStandesherren.Zob.charakterystykęobu:M.Wien-
fort,DerAdelin...,s.14–17.
13
Por.:W.Reinhard,Życiepoeuropejsku.Odczasównajdawniejszychdowspółczesności,
Warszawa2009,s.284–285.
14
Ch.Clark,Prusy...,s.167–169.Zob.natematudziałuszlachcianek,właścicielek
włościwsądownictwiepatrymonialnym:M.Wienfort,PatrimonialgerichteinPreu-