Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
20
MonikaKucner
Obokchederóworazszkółrządowychważnąrolęnapolużydowskiejoświaty
odgrywałyszkołyprywatne.W1892r.istniałytrzydwuklasoweszkołyżeńskie
orazjednajednoklasowaszkołaim.AbrahamaJacobsona24.
WdrugiejpołowieXIXw.rozwinęłosięwramachżydowskiegoszkolnictwa
tajnenauczanie,którebyłozwiązanezrusyfikacyjnąpolitykąkuratoraWarszaw-
skiegoOkręguNaukowegoAleksandraApuchtina25.Wlatach80.XIXw.istniały
wŁodzitrzytajneszkoły,wktórychjidyszuczyłosięponad100dzieci26.
Wrewolucyjnychlatach1905–1907równieżżydowskaczęśćspołeczeństwa
łódzkiegobyłaszczególnieaktywnanapolurozwojuoświaty.Wtymczasiepo-
wstałykolejneżydowskieprywatneszkołyelementarne.ProwadzilijePerlaBire-
zweig,ItaKon,MichalinaLewi,EsteraFamilieriMotelZeligman27.
DowybuchuIwojnyświatowejdziałaływŁodziłącznie92szkołyelemen-
tarne:rosyjskie,polskie,niemieckie,żydowskie,mariawickie(placówkipowsta-
łegow1906r.kościołamariawickiegozpolskimjęzykiemwykładowym)oraz
tzw.szkołyfabryczne.12znichbyłoszkołamiżydowskimi,wktórychpracowało
44nauczycieliidoktórychuczęszczało2156uczniów.Wśródtychszkółbyły
dwieszkołydwuletnieidziesięćrocznych28.
Podkonieclat80.XIXw.postępowiŻydzi,zrzeszeniworganizacjinTalmud-
-Tora”,(IzraelPoznański,MarkusSilberstein,SalomonBarciński,HugoWul-
fsohn,HermanKonstadt,ZygmuntJarocińskiiSzajaRosenblatt)podjęli
inicjatywęzałożeniaszkołyrzemieślniczej.Wtymceluzakupilidziałkęprzy
ul.Zachodniej20,gdziewybudowanobudynekszkolnyiwarsztaty.W1890r.
otwartoszkołęnTalmud-Tora”,aw1894r.założonowarsztaty.Szkołazostała
podzielonanawydziałmęskiikobiecy.Byłatoszkołazawodowa,wktórejmło-
dziludziekształcilisięnatkaczy,ślusarzy,kowaliiinżynierówelektryków.Do
szkołyuczęszczałydzieciżydowskiezubogichrodzin.Jużwlatach90.XIXw.
doszkołyuczęszczało500uczniów.Rosnącaliczbauczącychsięspowodowała
poważneproblemyzlokalem.RozwiązanojedziękihojnościrodzinyJarociń-
skich,któraufundowałabudynek.Uroczystejegootwarcieodbyłosię10listo-
pada1901r.29
Żydowskiegimnazjazaczęłypojawiaćsiępóźniejniżpolskieiniemieckie,do-
pierowostatnichlatachprzedwybuchemIwojnyświatowej.Ważnąrolęnapolu
wspieraniażydowskichgimnazjówodegrałMarkusBraude,któryw1909r.pra-
24Tamże.
25AleksandrLwowiczApuchtin(1822–1903)–rosyjskioficer,wlatach1879–1897kurator
warszawskiegookręgu,od1896r.tajnyradcadworu,od1897senator.Twórcazrusyfikowanego
systemuszkolnictwawKrólestwiePolskim.
26Zob.W.Puś,ŻydziwŁodzi…
27Zob.tamże.
28Zob.tamże.
29Zob.tamże.