Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
36
RozdziałI.Pojęcieiznaczeniefkcjiwprawieiprawoznawstwie...
ihipotezątkwiwtym,żewłaściwościąhipotezyjestokolicznośćtaka,żemożebyćona
sprawdzona,możebyćprzezprzyszłebadaniazwiększymlubmniejszymprawdopo-
dobieństwemdowiedziona,zamienionaczęściowolubwcałościnafaktyidlategonie
możezawieraćelementówniezgodnychzrzeczywistością,tymczasemfikcjaniemoże
byćnigdysprawdzona,leczjedynieusprawiedliwiona110.Wobecfikcjiniemażadnych
zastrzeżeńcodomożliwościodtworzenianieznanejnamjeszczerzeczywistości,po-
nieważwistociestanowionatylkośrodekpomocniczywbadaniu,swoistegorodzaj
instrument,którymnależysięposłużyć111.Jużztejprzyczynyfikcjamożebyćsprzeczna
zeznanymifaktami,anawetmożezawieraćelementyzesobąsprzeczne.Dalszaróżnica
pomiędzyhipoteząifikcjąbędzieistniaławyraźnierównieżwzakresieformy,wjakiej
odpowiednieimsądywypowiadamy.Hipotezęwypowiadamyzawszewpostacisądu
problematycznegowedługogólnegowzorunSmożebyćP”
.Wprzypadkuzaśfikcjijest
inna,zupełnieodwrotnaforma,którejwzórprzedstawiałbysięwsposóbnastępujący:
Smabyćrozpatrywanetak,jakgdybybyłoP.Awięcmamyświadomość,żeSniemoże
byćP,aledlapewnegoceluiużytecznościpowinniśmySrozpatrywać,jakgdybySbyło
P.Spójniknjakgdyby”
,njakby”(łac.acsi,franc.commesi,niem.alsobalbowiewenn)
jestwłaśnieoznakąfikcji112.
Wkontekścienatomiastrozumieniasprzeczności,októrejwyżejmowa,tosprzeczność
zrzeczywistościąmawedługH.Vaihingeradwojakąformę:1)ukazujesięonawprze-
słankach,czyliwujmowaniuodnośnychpojęćlubsądów,któresąwniezgodziezezna-
nymifaktami,prawami,zjawiskami,oraz2)wkonsekwencjachuzyskanychztychpojęć
isądów,akłócącychsięstalezrzeczywistością.Wpierwszymprzypadkusprzeczność
oznaczasprzecznośćzotaczającąrzeczywistością,awdrugimsprzecznośćoznacza
sprzecznośćsamąwsobie113.Pokrywasiętozrozumieniemsprzecznościwznaczeniu
zewnętrznymiwewnętrznym114.Sprzecznośćwznaczeniuzewnętrznympowstajewwy-
nikupomijaniaprzezfunkcjemyśleniapewnychelementówrzeczywistości,pomijania
polegającegonawyabstrahowaniuzezmiennychwrażeńpewnychelementówczyteż
opierającegosięnauogólnieniujednostkowychuczuć115.Awięcfikcjetebazująnamniej-
szymlubwiększymodchyleniuodrzeczywistości.Natomiastsprzecznośćwewnętrzna
opierasięnabrakujakiejkolwiekrealnejważnościpewnychtworówipojęć,przyczym
myśleniutworzącemutakiefikcjetowarzyszypełnaświadomośćichsprzecznegocha-
rakteru116.Fikcjewtakimznaczeniuniemajążadnegoodniesieniaprzedmiotowego
110
111
112
Por.W
Por.W
Por.W
.Biegański,Oflozofii...,s.385.
.Biegański,Oflozofii...,s.385.
.Biegański,Oflozofii...,s.386.
113
Por.J.Zieleniewski,O„Filozofiifkcji”...,s.174;A.Mycielski,Fikcjonalizm...,s.31.
114
Por.A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.132;T.Femiak,LeonaChwistkateoria...,s.163i164;W
.Biegański,
Oflozofii...,s.385;J.Zieleniewski,O„Filozofiifkcji”...,s.174.
115
Por.A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.129;A.Mycielski,Fikcjonalizm...,s.31.
116
Por.W
.Biegański,Oflozofii...,s.391;A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.130.