Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
2.FilozofcznakoncepcjafkcjiwujęciuHansaVaihingera...
43
mi158.Wprzypadkutychpierwszychwystępujebowiempełnaświadomośćfikcyjności
iwykorzystaniafikcjiwcelachużytecznych-jesttopodstawowapostaćfikcji;wod-
niesieniudofikcjianormalnychniemanatomiasttakiejświadomości,wkonsekwencji
czegofikcjaanormalnaniemożeuchodzićzafikcjęwjejdosłownymrozumieniu159.
Zatrzymującsięwdalszymciągunapodzialefikcjinacałkowiteipołowiczne,należy
poczynićznaczącąuwagę,amianowicieżeróżnicapomiędzyfikcjamicałkowitymi
apołowicznymiwbrewpozorommaistotneznaczenie,ponieważtrudnosobiewyobrazić
porównywaniefikcjiprawnychzfikcjamireligijnymi,literackimiczyteżetycznymi.Te
ostatniemogąpowodowaćodbiórrzeczywistościnazupełnieinnympoziomie,aniżeli
matomiejscewodniesieniudofikcjiprawnych.Ijeszczejednazasadniczakwestia
wymagającazasygnalizowania:fikcjepołowicznemająznaczniewiększezastosowanie
praktyczneaniżelifikcjecałkowite160.Podziałfikcjinafikcjecałkowiteipołowiczne
stanowipunktwyjściadodalszychprzyjmowanychprzezH.Vaihingerapodziałów
fikcjiimożeteżbyćujętyjakoklasycznywtymznaczeniu,żedopieroodtegopodziału
kształtująsiędalszemodelepodziałowe161.
Kolejnympodziałemfikcjijestpodziałnafikcje:teoretyczne,praktyczneireligijne.Przy
czymteostatniezaliczanesądofikcjicałkowitych,bodotycząpoziomuetycznegolub
poziomuwiary,awzwiązkuztymodrazuwidać,żenieodnosząsiędoteoriipoznania162;
zaśfikcjeteoretyczne(dogmatyczne)ipraktycznemogąbyćfikcjamipołowicznymi,
bonietylkosąwykorzystywaneprzyporządkowaniurzeczywistości,lecztakżesytuują
sięwobrębieteoriiwiedzy163.
WśródfikcjiteoretycznychH.Vaihingerwyróżnianastępującegatunki:sztuczneklasyfi-
kacje,fikcjeabstrakcyjneprzechodzącewschematyczne,fikcjeutopii,fikcjeretoryczne.
Wśródinnychjeszczegatunkówfikcjiwskazujesięnafikcjeanalogiczne,awśródnich
fikcjeprawneorazpersonifikująceiilustratywne.Następnymitypamifikcjisąfikcje
heurystyczne,estetyczneorazfikcjefilozoficzne,atakżestrictenaukowe164.Teostatnie
stanowiąinteresującypodtypfikcjiteoretycznych(tzw.fikcjidogmatycznych).
158
Por.A.Krzesiński,Jaknależy...,s.380;J.Zieleniewski,O„Filozofiifkcji”...,s.183.
159
Por.A.Krzesiński,Jaknależy...,s.380;J.Zieleniewski,O„Filozofiifkcji”...,s.183.
160
Por.W
.Biegański,Oflozofii...,s.386.
161
Por.W
.Biegański,Oflozofii...,s.386;J.Zieleniewski,O„Filozofiifkcji”...,s.178.
162
Por.A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.157;K.Y
.Albrecht,Fiktionen...,s.79;takżeJ.Sztumski,Fikcja...,
s.9.Tenostatniautorjednocześniewskazuje,żefikcjetkwiącewmitach,religiiisztuceniemogąwystępować
wsferzenaukowej,leczwsferzepozanaukowej,isąkonwencjonalnymikłamstwami,zjakimistykamysię
wposzczególnychspołeczeństwach.
163
Por.A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.157.
164
Szczegółowezestawienieposzczególnychfikcjiprzedstawia:A.Janaszczyk,Nagranicy...,s.139i140;
T.Drewniak,Epistemologia...,s.216in.