Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
2.2.MiejsceZiemiweWszechświecie,jejpowstanieihistoria
7
Tabela2020GlacjałyiinterglacjałynatereniePolski
Zlodowacenie(glacjał)
Interglacjał
Północnopolskie(Wisły,Würm)
eemski(Eems)
Środkowopolskie(Odry,Riss)
wielki(Holstein)
Południowopolskie(Sanu,Mindel)
małopolski(Cromer)
Podlaskie(Narwi,Günz)
Czastrwania
(tys.lattemu)
115-11,7
130-115
300-130
430-300
730-430
950-730
1200-950
WystępującewówczasnaterenieSkandynawiiobfiteopadyśniegudopro-
wadzałydoutworzeniapotężnegolądolodu,przekraczającegomiejscami2km
wysokości.Lódwykazujewłaściwościplastyczne,toteżspiętrzającesięmasy
lądoloduspływałynapołudnie,wkraczająckilkakrotnienaobszarEuropy.Gdy
opadyśnieguprzekraczałyilościtopniejącegolodu,czołolądoloduprzesuwało
siędoprzodu.Olbrzymiemasylodu,posuwającsiępopodłożuskalnym,od-
rywałyzniegozwietrzelinęiokruchyskalne,którebyłybezładniemieszane
iosadzanewpostacitzw.morenydennej.Wczasiezbilansowanianowotworzą-
cegosięitopniejącegoloduczołolądolodupozostawałowmiejscu.Masylodu
-napływającewciążdoczoła-deponowałyniesionymateriał,usypująclinio-
woułożonewzgórzaokreślanejakomorenyczołowe.Zbudowanesąonezsil-
nieszkieletowychutworówgliniastychipiaszczystych.Liniemorenczołowych
wyznaczajązasięgiposzczególnychglacjałów(rys.2.1).Liczbawyróżnianych
zlodowaceńniejestostatecznieustalona.Wzależnościodźródławyróżniasię
od4do9glacjałów,atesamezlodowaceniaokreślanebywająróżnyminazwa-
mi(tab.2.2).Winterglacjałachczołolądoloduwycofywałosię,anaopuszczo-
neprzezlódobszarywkraczałaroślinność,przyczyniającsiędopowstawania
gleb.Powstawaływówczaspradoliny,odprowadzająceztopniejącegolodowca
ogromneilościwód.Mająoneprzebiegrównoleżnikowy,zespadkiemwkierun-
kuzachodnim(np.PradolinaWarszawsko-Berlińska,Toruńsko-Eberswaldzka).
Zdeponowanesąwnichutworyzregułydobrzeprzemyteiprzesortowane
transportemaluwialnym,ouziarnieniupyłów.
Zlodowaceniepółnocnopolskiezakończyłosięokoło12tys.lattemu.Na-
stąpiłokrescieplejszyzwanyholocenem,przypominającypodwzględemklima-
tyczno-roślinnyminterglacjał,wktórymterenypolodowcowepodlegałyproce-
somzrównania.
ObecnośćlądolodunajwyraźniejzaznaczyłasięwPolscepółnocnej,nate-
renachnajpóźniejopuszczonychprzezlodowiec.Krajobrazmłodoglacjalny
charakteryzujesięwystępowaniemmorenorazjeziorwypełniającychpozosta-
łezagłębieniaterenu.Innymiformamipolodowcowymisąozy,kemyidrum-