Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
18
Rozdział2.Geologicznepodstawygleboznawstwa
łupkiprocesrozdrobnieniasięgafrakcjipiasku.Wwarunkachsuchych,konty-
nentalnych,gdytemperaturaznaczniespadaponiżejzera,proceswietrzenia
mrozowegoobejmujeteżbezpośredniominerały,aprzedewszystkimkwarc.
Powierzchnieziarenkwarcupodlegającharakterystycznejdestrukcjikrioge-
nicznej,rozpadającsięnamniejszefragmenty,tworzącefrakcjępyłową.
Procesywietrzeniamrozowegosąszczególnieefektywnewterenachgór-
skich-zwłaszczawobrębietzw.granicywiecznegośniegu.Występującatam
dużaczęstotliwośćcyklikongelacyjnych,tj.zamarzaniawodywzwiązkuze
spadkamitemperaturyponiżej00C,powodujeintensywnyrozpadmechanicz-
nyskałipowstawaniezwietrzelingruzowych,gromadzącychsięupodnóży
stoków.
Eksudacjajestwietrzeniemfizycznymwywołanympoprzezmechaniczne
działaniekrystalizującychsoliwprzestrzeniachporowychskał.Proceskrystaliza-
cjisolinapowierzchnijestpowszechnywwarunkachklimatusuchego.Świadczą
otymwystępującenaskorupienia,skupienialubwykwitynapowierzchniskał.
Efektemeksudacjijestrozsadzanieszczelinimikroporów,coosłabiazwięzłość
skałybliskojejpowierzchni.Produktamiwietrzeniasąniewielkieostrokrawędzi-
steokruchyorozmiarachfrakcjipiaskuorazdrobnełuskiiziarnawielkościpyłu.
Przykładyeksudacjimożnazaobserwowaćnp.naspodnichpowierzchniachpia-
skowcowychnawisówskalnychwGórachStołowych.
Deflokulacjapolegananiszczeniuspoistościskałilastychpoprzezcyklicz-
nezmianywilgotności.Występującewskałachminerałyilastepodwpływem
wodyulegająpęcznieniu,natomiastpowyschnięciukurcząsię.Wwyniku
zmianobjętościskładnikówilastychpowstająszczeliny(tzw.szczelinyzwysy-
chania),którepowodujądezintegracjęmechanicznąskał.Tenrodzajwietrzenia
fizycznegojestszczególniepowszechnywłupkachilastychzawierającychmine-
rałyilastezgrupysmektytów.Powstającymateriałzwietrzelinowy,zewzględu
nabardzomałąśrednicęziaren,możebyćłatwousuwanyprzezwodęwpostaci
zawiesiny.
Wietrzeniefizycznezudziałemorganizmówdotyczymechanicznego
oddziaływaniakorzeniroślinlubbezpośredniegoniszczeniaskałwwynikuak-
tywnościróżnychzwierząt.Wpierwszymprzypadkujesttowywieranienaci-
skunaścianyszczelinwtrakciewzrostupenetrującychjekorzeniipowolne
powiększanierozmiaruszczeliny.Efektemtegodziałaniajestrozpadskałyna
blokilubmniejszefragmenty.Procestenjestefektywnywprzypadkuszczelino-
watościskałorazpokryciawychodniskałroślinnościądrzewiastą.
Wietrzeniechemicznejestprocesem,wktóregowynikunastępujeroz-
kładskałypoprzezprzeobrażeniachemiczneminerałów.Głównymczynni-
kiemwietrzeniachemicznegojestwoda,którejdziałaniejestpotęgowane
przezrozpuszczonewniejróżneskładniki.Należądonichtlen,CO
2,NH
3,
NO
2,atakżezwiązkimineralneiorganiczne,zwłaszczaocharakterzekwa-
śnym.Bardzodużąrolęodgrywarównieżstopieńrozdrobnieniaskałyoraz
temperatura.