Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Nieprzypadkiemtwórcazachodniejtradycjiustrojowej-św.Augustyn,któryprecy-
zyjnieopracowałfundamentalnerozróżnienienasacrumiprofanumjakoracjiistnienia
legitymowanegopaństwa,kośćcaustrojowegochristianitas-traktowałŻydówprzede
wszystkimniejakotych,którychchrześcijaństwozastąpiłowdzielezbawienia,alejako
niezbywalnychświadkówPrzymierza,choćbezpaństwa.TegoPrzymierza,bezktóre-
golegitymowanepaństwoniemiałobywbudowanegowswojąstrukturęnakazuspra-
wiedliwościodzwierciedlającejsprawiedliwośćboskąinakazuzagwarantowaniatakich
strukturustrojowych,któreumożliwiłybywłaściwekształtowaniesumienia79.Mówiąc
inaczej,państwoniesprawiedliweikorumpującesumieniebyłopaństwembandyckim
-magnumlatrocinium,adlategobandyckim,żeniehonorowałowarunkówgranicz-
nychPrzymierza,któregożywymiświadkami-iponiekądgwarantami,bowiemBóg
niezerwałPrzymierzaznimibyliŻydzi,nawetjeśliichstanembyłstanjedynieświadka
-Ahashwera.
PaństwastarożytnegoBliskiegoWschodubyłymonarchiami,asamatainstytucja
byłatraktowanajakoczęśćnaturalnegoporządkurzeczy.Nigdyjejniekwestionowano,
nawetjeśliposzczególnipretendencidowładzybyliobalani.Władcętraktowanojako
nieusuwalnyelementfatumkosmicznego,istniejącegoodzawszeinazawszetrwałego,
ajegowładzabyłaabsolutna,niekontrolowanainieograniczona,mającacharakterteo-
kratyczny,powiązanyzwyobrażeniamireligijnymi.Monarchabyłuważany,jeślinieza
bóstwo,tozajegoreprezentanta.Byłjedynymźródłemjakiegokolwiekprawa,leczpra-
womiałonajczęściejcharakterbezpośredniegoprzekazuwoli,nieograniczonegożadną
procedurą,nawetoficjalnieistniejącą.Ograniczeniawładzywynikałyzludzkichograni-
czeńkontrolowaniarzeczywistościizewentualnychzobowiązańwładcyjakoprzewod-
nikakultureligijnegolubfigurykultowej.
Pojęciepodmiotowościindywidualnejpoddanegonieistniało.Hierarchiaspołeczna
rozróżniaławładcę,oligarchięznimzwiązaną,czytowojskową,biurokratyczną,czy
ekonomiczną,imasęniezróżnicowanych,beztwarzyijakichkolwiekprawpoddanych,
którzydlawładcystanowilimierzwęrealizacjijegowoli.Państwobyłotraktowanejako
rodzajfatalnegozrządzeniakosmicznego,któregofunkcjonowaniepolegałonarealiza-
cjinigdyprzeznikogoniekontestowanejtyranii,pozaprzypadkamijejobaleniaprzez
następnegotyrana.Centralizmzarządzaniabyłpowiązanyzbiurokracjąkontrolowaną
przeztyrana,mającegowładzękształtowaniastrukturyspołecznejbezwzględunajej
wewnętrznezróżnicowaniaklasowe,choćtrwałośćsystemowabyłaograniczonaprymi-
tywizmemaparatupaństwowegoitechnicznąniewydolnościąkomunikacyjną80.
WszystkiepowyższecechyfunkcjonowałyrównieżwmonarchiiIzraela,jednak
zdodatkiemjednegogłównegoelementu-rolireligijnejwładcywynikającejzrady-
79
Zob.K.W.Whitelam,TheJustKing.MonarchicalJudicialAutorityinAncientIsrael,nJournalfor
theStudyofOldTestament”,Supplement,ser.2,Sheffield1979;jakpokazujeWhitelam,nieznaczyto,że
sprawiedliwośćniebyłaceleminnychmonarchów,wtymwypadkuniebyłajednakłaskąmonarchy,lecz
nakazemboskim.
80
Zob.dwieklasyczneinadalaktualnepraceKarlaAugustaWittfogela:OrientalDespotism.ACom-
parativeStudyofTotalPower,YaleUniversityPress,NewHaven1957iClassStructureandTotalPowerin
OrientalDespotism,YaleUniversityPress,NewHaven1960.Wittfogelargumentował,żeważnymelemen-
temdespocjibyłakoniecznośćmobilizacjiwielkichmasludzkichdopodtrzymywaniafunkcjiprzeżyciaw
niekorzystnymśrodowisku,szczególnieutrzymywaniasystemówirygacyjnych,zarównoprodukcyjnych,jak
imającychchronićprzedpowodziami.Zob.teżM.Latey,PatternsofTyranny,Atheneum,NewYork1969.
46