Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
JednakgeostrategicznasytuacjanaBliskimWschodziebyłajużinna-mocarstwem
byłRzym,któryinterweniowałwsprawypalestyńskiew63r.p.n.e.,czyniączpaństwa
żydowskiegoprotektorat.Niebyłotojednakpowtórzenierozwiązaniaustrojowegozcza-
sówperskich-żydowskiejteokracjiwewnątrztolerancyjnegoimperium.Rzymmiałinną
strukturęwładzy,jegokoncepcjareligiipodkreślałajejczystokosmologiczny,zamknięty
wfatalistycznymkręguczasu,utylitarnyisłużebnywobeccesarstwacharakter124.
Oceniającreligięrzymską,możnapowiedzieć,żebyłatoreligiazimnaiprzyziemna.
Jakonarzędziepolitykidążyłaprzedewszystkimdozapewnieniaprzychylnościbogów
dlapaństwaizapobieżeniuichwrogościpoprzezwłaściwe,ściślerytualnepraktyki.
Wchodziławkontaktzsiłaminiebieskiminazasadzieopartejnawzajemnychkorzyś-
ciachwymiany,doutdes:ofiaryludzizjednejstrony,dobrodziejstwabogówzdrugiej.
Wtymsensiebyłatoreligia,któranieprzełamywałafatalizmusiłkosmosu,takjaknie
czyniłytegożadnereligie,zwyjątkiemradykalnieodmiennejreligiimonoteistycznej
Izraela.Kapłanirzymscy,którzybylirównieżurzędnikami,regulowalireligijnepraktyki
metodamijurydycznymi.Liturgiastanowiładziałprawa(rolaponfiticesiiuspontificum)
imiałacharakterprecyzyjnieustalonychprocedur-rytów,którychsensniejednokrotnie
zapomnianoalboprzeinaczono(flamendialis,luperkalia,mityrzymskieujętewkate-
goriepolitykiiwojen)125.Represjonowałaonawszelkie,siłąjeślibyłotokonieczne,ob-
jawyrozentuzjazmowaniazbytpoważnietraktowanejwiaryiwszystkiego,coniebyło
związanezpodtrzymywaniemsurowejgodnościodpowiadającejrelacjomcivisRoma-
nuszbóstwami126.
Toprawda,żeŻydzimielirównieskrupulatnepodejściedopraktykiregulacji,jed-
nakJudaizmapelowałdosercawtymsamymstopniu,codoformalizmu,miałponadto
zupełnieodmiennąkosmologię,zrywającązzamknięciemświatawnieusuwalnej,fatali-
stycznejpętlicyrkularnegoczasu,wreszcienietraktowałpaństwajakoprzedmiotu,któ-
regopomyślnościkultmiałbezpośredniosłużyć.Rzymbyłtolerancyjny,alezdawałso-
biesprawęzpotencjalnieniebezpiecznejodmiennościreligiiMojżeszowej,asamiŻydzi
zniebezpieczniebałwochwalczejnaturyrzymskiegoimperiumijegokultu,radykalnie
podważającegoPrzymierze.OrtodoksyjniŻydzibylinieprzejednani,apatriocistawali
sięfanatyczni(zelotyzm),dostrzegającwtrącaniesięRzymuwsprawywewnętrzneŻy-
dówwewspółpracyzżydowskimestablishmentemkolaborującymznim.
Powstaniew64r.n.e.byłowynikiemtegonapięcia.Gdyw70r.Rzymjestłumił
izburzyłŚwiątynię,aw73r.padłaMassada,kultzorientowanynaJerozolimęiŚwią-
tynięoraztęsknotazapaństwemstałysięprzeszłością.PonieudanympowstaniuBar
Kochbywlatach132-135,dążeniedoniepodległościodeszłowhistorię,asamiŻydzi
stalisięjednązrozproszonychpocałymimperiumreligijnychmniejszości-diasporą.
Wtejsytuacjiproblemkoegzystencjiteokracjiześwieckimimperiumjakosuwerenem
stałsiębezprzedmiotowy.Cowięcej,nawetterytoriumniestanowiłodłużejpunktu
identyfikacyjnego.To,cozostało,tojedynieŚwiątyniawsercuiumyśleorazTora.Po-
wstałjednakproblem,czyjakieśformywładzypaństwowejmimotejkatastrofytrwa-
łyizostałyprzekazanenapokoleniawprzyszłośćorazjakiegorodzajubyłytoformy,
124
Takiepojęciereligijnościjestużytewwyżejpodanymznaczeniu,tj.wujęciuHarta:AtheisticDe-
lusionsł
125
Zob.G.Dumezil,Camillus,UniversityofCalifroniaPress,Berkeley1980,passim.
126
J.Scheid,AnIntroductiontoRomanReligion,IndianaUniversityPress,Bloomington2003,s.7.
63