Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
30
nSTArEPANNy”,WdOWyirOZWiEdZiONE.SAMOTNESZlAChCiANKi...
Dominacjaszlachtywpaństwiepruskimoznaczaławpraktyce
przywódczycharakterniewielkiegoodsetkaspołeczeństwa.Szacunko-
woprzyjmujesię,żewpołowieXIXwiekudotegostanunależałood
0,80%do1,03%wszystkichpoddanychHohenzollernów,coporówny-
walnebyłozinnymi,większymipaństwamieuropejskimi7.Oznaczało
to28–35tysięcyrodzin,awięcokoło140–175tysięcyosób,zktórych
tylko1/4względnie1/5posiadałamajątekziemski8.Wciągundługie-
gowiekuXIX”,mimolicznychnobilitacji,udziałprocentowyszlachty
wcałymspołeczeństwiespadał,cozwiązałosięzogólnymwzrostemlicz-
byludnościwpaństwie9.Znaczenietejniewielkiejgrupyspołeczeństwa
pruskiegowynikałojednaknietylkozjejwpływówpolityczno-ekono-
micznych.Światszlachtypruskiej,doktóregoaspirowałobogacącesię
mieszczaństwo,tworzyłytakżewartościpozamaterialneizachowania
składającesięnadefiniowanąprzezP.Bourdieukategorięhabitususta-
nowego10.Kategoriataobejmowaławieleelementów,zktórychnajwyraź-
niejrysowałysięmodelezachowańistylżyciawypływającezespołecz-
negoautorytetuszlachty,tradycji,władztwaiświadomościpozycjioraz
znaczenia.Towszystkouformowałoteżspecyficznąmentalnośćprzed-
stawicielitegostanu11,chociażregionalnieniecozróżnicowaną,między
imKaiserreichundinderWeimarerRepublik.Agrarkrise-junkerlicheInteressenpolitik-Mo-
dernisierungsstrategien,Berlin1994;R.Schiller,VomRittergutzumGrossgrundbesitz.
ÖkonomischeundsozialeTransformationsprozessederländlicherEliteninBrandenburgim
19.Jahrhundert,Berlin2003;H.Schissler,PreussischeAgrargesellschaftimWandel.Wirt-
schaftliche,gesellschaftlicheundpolitischeTransformationsprozessevon1763–1847,Göttin-
gen1978;M.Wienfort,DerAdelinModerne,Göttingen2006;W.Stępiński,Wielka
własnośćziemskanaPomorzuZachodnimipaństwopruskiewlatach1806–1914,[w:]Sz-
lachta–społeczeństwo–państwomiędzyWarmiąaRugiąwXVIII–XXwieku,red.M.
Jaroszewicz,W.Stępiński,Szczecin1998,s.41–64.
7
NapoczątkuXIXw.udziałszlachtywogólnejliczbieludnościpodobniewyglądał
weFrancjiiWielkiejBrytanii,wyższybyłwHiszpanii,naziemiachpolskichinaWę-
grzech.M.Wienfort,DerAdelin...,s.11.
8
H.Harnisch,AdelundGroßgrundbesitzimostelbischenPreußen1800–1914,Berlin
1993,s.14–15.
9
H.Reif,Adelim19.und20.Jahrhundert,München1999,s.8–9.
10
Zob.:P.Bourdieu,Zmysłpraktyczny,Kraków2008;Szerzejteż:J.RogallavonBie-
berstein,AdelsherrschaftundAdelskulturinDeutschland,Frankfurt/M–Bern–NewYork–
Paris1989,s.115–136.Por.natemathabitusukulturowegomieszczaństwa:W.Kaschu-
ba,DeutscheBürgerlichkeitnach1800.KulturalssymbolischePraxis,[w:]J.Kocka(Hrg.),
Bürgertumim19.Jahrhundert.DeutschlandimeuropäischenVergleich,Bd.II:Wirtschafts-
bürgerundBildungsbürger,Göttingen1995,98–103.
11
Mentalnośćszlacheckaopartabyłanaprzekonaniuonierównościachspołecznych
wynikającychzurodzeniaitowłaśnieowourodzeniemiałogwarantowaćszlachcieprzy-
wództwo.Składałysięnaniątakżehonorszlachecki,pojmowanierodzinyjakociągu
przodkówipotomkówdeterminującemiejscejednostki,powiązaniezziemiąipoczu-