Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
32
nSTArEPANNy”,WdOWyirOZWiEdZiONE.SAMOTNESZlAChCiANKi...
zczynnikówwpływającychnaichzakresbyłstatusipozycjarodziny,jako
żeszlachta,stojącnaszczyciezhierarchizowanegospołeczeństwapruskie-
go,niebyławewnętrzniejednorodna.Prawoszlacheckieobowiązujące
wIRzeszywyróżniałotakzwanąszlachtęwysoką,czylisuwerennedomy
panujące,orazniższą,podporządkowanąjejiosiadłąnaposzczególnych
terenach.Podziałtenzostałzachwianywwynikusekularyzacjiimedia-
tyzacjiprzeprowadzonejnapoczątkuXIXwieku.Wprowadzonowów-
czasnowąkategoriępanówstanowych–Standesherren15(aktZwiązku
Niemieckiego,artykuł14),którawdrugiejpołowiewieku,wrazzprak-
tycznymzrównaniemwysokiejiniskiejszlachty,utraciłaswojeszczególne
znaczenie,acharakterystycznedlatejgrupytytuły(Freiherr–baron,Graf
–hrabia)byłyprzezkrólapruskiegonadawanepo1815rokutakżerodzi-
nomzeszlachtyniższej16.Dowymienionychwyżejkryteriówwewnętrz-
negopodziałuszlachty,odwołującychsiędostatusuprawnego(szlachta
wyższainiższa),pochodzenia(ireputacji)poszczególnychrodóworaz
różnicuwarunkowanychregionalizmamiiwyznaniem,należydołączyć
teżpodkreślaneprzezS.Malinowskiegorealiasocjalne(stanposiadania,
źródłautrzymania)zarównorodzin,jakiposzczególnychosób17.
NapruskimWschodzieprzeważałajednakszeregowaszlachta,któ-
rachociażcieszyłasiętymisamymiprawami,równieżbyławewnętrznie
zróżnicowana.Partykularyzmy,powiązaniezsystememwładzy,stopniem
zamożności,rodowodemczypochodzeniem,pozwalałynawyróżnienie
wposzczególnychprowincjachprzynajmniejkilkufamiliinaznaczonych
palmąpierwszeństwa.Prymarnąrolęodgrywałyrodzinyosiadłe,posia-
ßen.LändlicheGesellschaftundbürgerlichesRechts1770–1848/49,Göttingen2001,
s.234–247.
15
NatereniePruskilkatakichfamiliimieszkałowWestfalii,wDolnejNadrenii,
wprowincjiCleveiBergorazwSaksonii.Wymieniaje:G.A.Bielitz,Darstellungder
Rechts-VerhältnissedesAdelsinPreussen:NebsteinemAnhangevonadlichenGütern,und
denmitdemBesitzeverbundenenRechten,Berlin1840,s.16–17.Zob.też:H.Gollwitzer,
DieStandesherren.DiepolitischeundgesellschaftlicheStellungderMediatisierten1815–
1918,Göttingen1964.
16
H.Reif,Adelim19...,s.3–4.Odrębnąkategorięstanowiłaszlachtadworskazeswo-
imsystememrangiwpływami,raczejkosmopolitycznaniżreprezentującatyppruski
(niemiecki).Zob.T.Stamm-Kuhlmann,DerHofFriedrichWilhelmIII.VonPreußen
1797–1840,[w:]K.Möckl(Hrg.),HofundHofgesellschaftindendeutschenStaatenim
19.undbeginnenden20.Jahrhunderts,Boldt1990,s.275–319;D.E.Barclay,Hofund
HofgesellschaftinPreußeninderZeitFriedrichWilhelmsIV.(1840–1857).Überlegungen
undFragen,[w:]K.Möckl(Hrg.),HofundHofgesellschaft...,s.321–359;H.Philippi,Der
HofKaiserWilhelmsII,[w:]K.Möckl(Hrg.),HofundHofgesellschaft..,s.361–394.
17
S.Malinowski,VomKönigzumFührer.SozialerNiedergangundpolitischeRadika-
lisierungimdeutschenAdelzwischenKaiserreichundNS-Staat,Berlin2003,s.36.