Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
1.WSTĘP
Kondycjazdrowotnaspołeczeństwapolskiegoorazpodnoszeniepoziomuijakościżycia
wszystkichjegoobywatelistanowiąjednązgłównychosipriorytetowychdziałańwładzpaństwowych
isamorządowych.SkutecznaochronazdrowialudnościPolskiwymagapoznaniatrendówzmian
wobrębiekondycjibiologicznejorazoszacowaniasiływpływuczynnikówmogącychmodyfikowaćte
trendy.PowszechnieobserwowanynaprzełomieXXiXXIwiekuintensywny,pozytywnyrozwój
cywilizacyjnywiążesięztowarzyszącymimurównieżnegatywnymiskutkamiwpostacizwiększonej
zachorowalnościnaniektóre,częstookreślanecywilizacyjnymi,schorzenia.Efektemtychzmianjest
narastanieprzedwczesnejumieralności,czegoniejestwstaniezniwelowaćnawetogromnypostęp
technologicznywmedycynieinowoczesnemetodydiagnostyczne.Szczególnegoznaczenianabiera
śledzenietegotypuzjawiskwdobiesystemowychprzemianpolitycznych,społecznychiekonomicz-
nych,awięctakichjakiemiałymiejscewPolsceikrajachEuropyśrodkowo-wschodniejuschyłkulat
80.inapoczątkulat90.XXwiekuorazwpierwszejdekadzieXXIwieku.
Wdwudziestoleciu1986-2006państwopolskie,aszczególniejegospołeczeństwopoddane
zostałoswoistemu,unikalnemuiniezaplanowanemueksperymentowi.Wtrakcietegookresuwszyscy
mieszkańcyPolskizostalimimowolnymiuczestnikamidoświadczeniahistorycznegopolegającegona
gwałtownychprzemianachsystemowych,politycznych,gospodarczychispołecznychkraju.Wwyni-
kutychzmian,zmieszkańcówkrajukomunistycznegozcentralniesterowanągospodarką,zzamknię-
tymigranicami,stalisięobywatelamiUniiEuropejskiej,krajuzotwartymigranicamiizczęściowo
sprywatyzowanągospodarkąrynkową.Radykalneprzemianypolityczneipostępgospodarczyskut-
kowałykompleksowymizmianamispołecznymiicałkowitązmianąrealiówdniacodziennegoniemal
wszystkichPolaków.GruntowneiszybkieprzemianyspołeczneobserwowanewPolscedająmożli-
wośćśledzeniaspołecznychróżnicwstaniezdrowia,awięcbiologicznychefektówzachodzących
zmianspołecznych(Marmot,Bobak2000).Jakwskazująwynikisystematycznieprowadzonegoprzez
NarodowyInstytutZdrowiaPublicznego-PaństwowyZakładHigieny(NIZP-PZH)odlat70.monito-
ringustanuzdrowotnegopopulacjipolskiej,poroku1990stwierdzonoistotniekorzystnezmiany
wniemalwszystkichwskaźnikachstanuzdrowiaspołeczeństwapolskiego(NIZP-PZH,RaportySytu-
acjazdrowotnaludnościPolski2008,2012,2016).Możnaprzypuszczać,żeporoku1989pojawiła
sięnowa,niestabilnasytuacjaspołecznastanowiącasilnyelementstresupsychospołecznegoazara-
zemwyzwanie,któremuróżnegrupyspołecznewzróżnicowanysposóbpróbowałysprostać.Zróżni-
cowanezdolnościadaptacyjneposzczególnychosób,jakiwarstwspołecznych,mogłyindywidualnie
lubgrupowozróżnicowaćpoziomodczuwanegostresu,azróżnicowanemechanizmyredukcjibodź-
cówstresowychmogływefekcieróżnicowaćstanzdrowialudności.JakwskazująwynikizRaportu
NIZP-PZHz2008r.napoczątkuXXIwiekuśredniadługośćżyciamieszkańcówPolskibyłasilnie
różnicowanaprzezczynnikispołeczne.Osobywwieku25latzwykształceniemconajmniejśrednim
mogłyoczekiwać,żebędążyłydłużejniżosobyowykształceniupodstawowymook.9latwprzy-
padkukobietiaż13latwprzypadkumężczyzn(NIZP-PZH2008).Takdużeróżnicespołeczne,
wjednymznajważniejszychwskaźnikówstanubiologicznegopopulacji,możnatłumaczyćzróżnico-
wanymimechanizmamiradzeniasobiezezmieniającymisięwarunkamiżyciaistresempsychospo-
łecznym.
1.1.Kondycjabiologicznajakobarometrstresupsychospołecznego
Wostatnichlatachcorazwiększezainteresowaniebadaczyszerokopojmowanychnaukozdro-
wiu,zwracasięnauwarunkowaniekondycjibiologicznejczłowiekaczynnikamipsychospołecznymi
(Hemingway,Marmot1999,Lipowicz2016,Łopuszańska2005,Sęk,Cieślak2004,Watson2006).
PrzełomXXiXXIwiekutookresprzyspieszonegorozwojucywilizacyjnegonaświecie,awhistorii
Polskiokresgwałtownychiradykalnychprzemianustrojowych.Nowarzeczywistośćoferowałazu-
pełnienowemożliwości,aleiobfitowaławczynnikistresogenne,wzmagałapoczucienerwowości
iniepewnościdnianastępnego,pozbawiającPolakówtymsamymstabilnej,przewidywalnejprzyszło-
ści.Niepewnośćzatrudnienia,obniżającesiędochodyikoniecznośćcorazbardziejgospodarnegoza-
rządzaniamałymbudżetemdomowym,niskasamoocenaczypojawiającasiędepresja,totylkoniektó-
rezczynnikówstresupsychospołecznegodziałającegonaPolakówwdwudziestoleciu1986-2006.
9