Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
eks
plo
dujeonanawetpodnieobecnośćodpowiedniegobodźca.Jednakzarówno
człowiek,jakizwierzęzazwyczajodnajdująbodziec,któryuwalniatęspiętrzonąenergię
popędu;niemusząbiernieoczekiwaćnajegopojawieniesię.Poszukujągo,awręczmogą
gowytwarzać.ZaW.CraigiemLorenznazywato„zachowaniemapetytywnym”
[„pożądliwym”].Człowiek,powiada,tworzypartiepolityczne,abyodnaleźćbodziec
wyzwalającytęspiętrzonąenergię,niezaśpartiepolitycznesąprzyczynąwzajemnej
agresjinatlepolitycznym.Leczwprzypadku,kiedyniedasięznaleźćaniwywołać
żadnegozewnętrznegobodźca,energiaspiętrzonegoagresywnegopopędustajesiętak
wielka,żewybuchaibędziedziałaćnazewnątrzinvacuo,tj.„bezwidocznego
zewnętrznegopobudzeniapróżniowaaktywnośćrealizowanabezprzedmiotu–wykazuje
doprawdyfotograficznepodobieństwodonormalnejaktywności,wktórązaangażowane
jestzachowaniemotoryczne.[…]Todowodzi,żewzorcemotorycznejkoordynacjiwzorca
zachowaniainstynktownegosądziedziczniezdeterminowanedonajdrobniejszych
szczegółów”43(K.Lorenz,1970;pierwotnewydanieniemieckie,1931–1942).
DlaLorenzawięcagresjapierwotnieniejestodpowiedziąnazewnętrznybodziec,ale
„wbudowanym”wewnętrznympobudzeniem,któreposzukujewyzwoleniaidojdzie
dogłosuniezależnieodtego,czyznajdzieodpowiedniązewnętrznąpodnietę:„Tak
bardzogroźnymczyniteninstynktjegospontaniczność”(K.Lorenz,1966.Podkr.dodane;
s.76).ModelagresjiLorenza,podobniejakFreudowskimodellibido,słuszniezostał
nazwanymodelemhydraulicznym,stosujebowiemanalogiędociśnienia,jakiewywiera
sprężonawodalubparawzamkniętymzbiorniku.
Tahydraulicznakoncepcjaagresjijestjednymzfilarów,naktórychwspierasięteoria
Lorenza–opisujeonamecha
nizmwytwarzaniaagresji.Drugifilarstanowiidea,
żeagresjapozostajewsłużbieżycia,służyprzetrwaniuzarównojednostki,jakigatunku.
Ogólnierzeczbiorąc,Lorenzzakłada,żeagresjawewnątrzgatunkowa(wzajemnaagresja
międzyosobnikamitegosamegogatunku)wyposażonajestwfunkcjęsprzyjania
przetrwaniugatunku.Lorenztwierdzi,iżagresjarealizujetęfunkcjępoprzezrozproszenie
osobnikówjednegogatunkunacałejprzestrzenidostępnegorewiru,atakżeprzezdobór
„najlepszegosamca”,istotnywzwiązkuzmożliwościąobronysamicy,orazdzięki
wprowadzeniuhierarchiispołecznejsytuującejgonaszczycie(K.Lorenz,1964).Agresja
możepełnićtęzachowawcząfunkcjęcorazbardziejefektywnie,ponieważwprocesie
ewolucjiagresjaśmiercionośnazostałaprzekształconawzachowanieskładającesię
zsymbolicznychirytualnychgróźb,którepełniątęsamąfunkcję,niestanowiąc
jednocześniezagrożeniadlagatunku.
AleLorenzdowodzidalej,żeinstynkt,którysłużyłprzetrwaniuzwierząt,stałsię
„groteskowowyolbrzymiony”i„zdziczał”wczłowieku.Agresjazamieniłasię
wzagrożenieraczejzamiastwczynnikwspomagającyprzetrwanie.
Wydajesię,żesamLorenzniebyłszczególnieusatysfakcjonowanytymwyjaśnieniem
ludzkiejagresjiiodczuwałpotrzebędodatkowycheksplanacji,którejednakżewiodąjuż
pozapolebadańetologicznych.Piszemianowicie:
Ponadtojestwielceprawdopodobne,żeniszczycielskadawkapopęduagresji,tkwiącadziśjeszczewczłowieku,
abędącajegoniedobrąspu
ści
znąpozwierzęcychprzodkach,wywołanazostaławewnątrzgatunkowąselekcją,
oddziaływającąnanaszychpraojcówprzezwieledziesiątkówtysięcylat,amianowicieprzezcałystarszyokres
epokikamienia.[Lorenzzapewnemanamyślipóźnąepokękamienną.]Gdyludzkośćosiągnęłatakietap
rozwoju,wktórymdziękiuzbrojeniu,odzieżyiorganizacjispołecznejmogławdostatecznymstopniuzapanować
nadzagrażającymjejniebezpieczeństwemgłodu,zimnaiśmierciwszponachwielkichdrapieżników,abygroźby
teprzestałybyćpodstawowymiczynnikamiselekcyjnymi,musiaławidoczniewystąpićniekorzystnaselekcja