Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
wskutekdziałalnościprądówkonwekcyjnychwpłaszczuZiemi(polewej).Wteorii
Ryc.8.Wteoriitektonikipłytkontynenty„rozjeżdżają”siępopowierzchniglobu
ekspansjiZiemi(poprawej)wwynikuzwiększaniasięjejobjętości
geosynklinyiwkonsekwencji-fałdowaniezgromadzonychwniejosadów.Pogrążanie
skorupyprowadzizkoleidojejprzetopienia,procesówmagmowychimetamorficz-
nych.Kiedyprądyprzestajądziałać,następujeizostatycznedźwignięciegórotworu.
ZatemkoncepcjaVening-Meineszarozpatrywałapowstawaniełańcuchówgórskich
wcaleniezmobilistycznychpozycji.
W1951r.niemieckigeologErnstKraussstwierdził,żeistniejądwasystemyprądów
konwekcyjnych,położonejedennaddrugim.Głębszyznich,tzw.batyreon,madomi-
nującykierunekprzepływuzzachodunawschódijestodpowiedzialnyzapowstawanie
łukówwyspowychiłańcuchówgórskich.Drugisystemprądów,tzw.hyporeon,działają-
cywdolnejczęściskorupy,sterujebezpośrednioprocesamitektonicznymiwskorupie.
Wlatach50.XXw.rozpoczęłysiębadaniadnaoceanicznegonawielkąskalę.
SondowaniaAtlantykudoprowadziływ1953r.doodkryciaprzezamerykańskichgeo-
logówioceanologówMarieTharpiBruceHeezenadolinyryftowejbiegnącejwosi
GrzbietuŚródatlantyckiego.Kiedystwierdzono,żestrukturytewystępująpowszechnie
wewszystkichoceanachZiemi,HeezeniCareydoszlidowniosku,żeświadczyto
orozszerzaniusię(ekspansji)globu.Ryftymiałybybyćpęknięciamiskorupyziemskiej
powstałymiwskutekpuchnięciawnętrzaZiemi.
Badaniasejsmicznościwstrefiełukówwyspowychirowówoceanicznychpozwoli-
łystwierdzić,żeogniskatrzęsieńziemigrupująsięwzdłużstrefynachylonejizanurza-
jącejsiępodkontynent,sięgającnawetdogłębokościokoło700km.Odnazwiskajej
odkrywcynazwanojąw1954r.strefąBenioffa.
Badaniastrumieniacieplnegowykazały,żeryftyoceanicznesąmiejscemwzmo-
żonegodopływuciepłazgłębiZiemi,rowyoceanicznezaścharakteryzująsięobni-
żonymiwartościamistrumieniacieplnegoiujemnymianomaliamigrawimetrycznymi,
świadczącymiodeficyciemas.Wlatach50.ubiegłegowiekusprecyzowanoteżosta-
teczniepojęcieastenosfery,jakostrefybardziejplastycznejipodatnejnaodkształcenia
niżleżącanadniąsztywnalitosfera.Stwierdzonoteż,żeskorupaoceanicznaróżnisię
zdecydowanieodskorupykontynentalnej.
1.OdWegeneradotektonikipłyt
29