Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
20
1.ZACHOWANIARYZYKOWNEWCHOROBIE
Definiowaniezachowańryzykownychniemożejednakograniczaćsię
tylkodoichopisuorazokreślenianegatywnychkonsekwencjizdrowotnych,
alepowinnoobejmowaćtakżeuwarunkowaniapodejmowaniaichprzez
jednostkę.ZgodniezcytowanymiwcześniejwytycznymiEuropejskiego
TowarzystwaKardiologicznegodotyczącymiprewencjichoróbsercowo-na-
czyniowych(2012),opróczzmianyzachowań(wtymzwiązanychznimi
metabolicznychwskaźnikówryzyka)uwzględniasięrównieżdeterminanty
psychospołeczne.Zaliczonodonichstatussocjoekonomiczny(obejmują-
cym.in.wykształcenieidochody),zmiennedemograficzne,takiejakpłeć
czywiek,atakżenegatywnewskaźnikidobrostanupsychicznego,czyli
depresję,izolacjęspołecznączydystres.Przeglądybadańorazmetaanali-
zywskazują,żeniskistatussocjoekonomicznyzwiększawzględneryzyko
zgonuzpowoduchoróbsercowo-naczyniowych(relativerisk,RR~1,3-2,0),
natomiastdepresjalubwystępowaniejejobjawówzwiększawzględneryzy-
koincydentuwieńcowego(RR=1,6i1,9)(tamże).RaportWHO(2014b)
wskazujeszerszetłotychuwarunkowań,odwołującsiędoprocesugloba-
lizacji,postępującejurbanizacjiistarzeniasięspołeczeństw,atakżebraku
dostępudoedukacjiczypowstawaniaobszarówbiedy.Wperspektywiekli-
nicznejoznaczatodostosowaniezaleceńdotyczącychpostępowaniaosób
chorychdoichindywidualnychikulturowouwarunkowanychpreferencji
(np.żywieniowychczyrodzajuaktywnościfizycznej),alerównieżichwie-
ku,płci,statususpołeczno-ekonomicznego,ajakbędęprzekonywaćdalej
-doinnychdziałańzwiązanychzezdrowiem.
Przykłademrespektowaniawzajemnychzależnościmiędzyzachowa-
niamiryzykownymi,metabolicznymiwskaźnikamiryzykaorazzmiennymi
psychospołecznymijestKartaSystematycznejOcenyRyzykaWieńcowego
(SystematicCoronaryRiskEvaluation,SCORE).Narzędzietosłużydooceny
indywidualnegoryzykazgonuzpowoduchoróbukładukrążeniawciąguna-
stępnych10lat(Conroyiin.,2003).Szacowanieindywidualnegoryzykapo-
legatutajnaodnalezieniuodpowiedniegokwadratuuwzględniającegopłeć,
wiekorazpalenie/niepaleniepapierosów.Następniewkwadracietymnależy
odczytaćindywidualneryzyko,któreznajdujesięnaskrzyżowaniuwartości
skurczowegociśnieniatętniczegokrwiicholesterolucałkowitego.Naprzy-
kładryzykozgonuzpowoduchoróbukładukrążeniawciągunastępnych
10latukobietywwieku63latpalącejpapierosy,którejwynikistężenia
cholesteroluprzyjmująwartość8mmol,askurczowegociśnieniatętnicze-
go-180mmHg,wynosi22%.Wprzypadkumężczyznyotakichsamych
pozostałychparametrachryzykozgonusięgaaż47%,natomiastniepalenie
zmniejszajeodpowiednioo10%wprzypadkukobieti21%-mężczyzn.Sie-
dzącytrybżycia,otyłość,cukrzycatypu2orazwywiadrodzinnywskazujący
naprzedwczesnewystępowaniechoróbsercowo-naczyniowychzwiększają
ryzykoocenianezapomocąkartySCORE.