Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
A.Kaliszewski,Nostalgiastylu.NeoklasycyzmlirykipolskiejXXwiekuwkrytyce,badaniach
ipoetykachimmanentnych,Kraków2007,ISBN978-83-233-2311-2,©byA.Kaliszewski&WUJ
56
dowłasnychcelów.Whistorycznymklasycyzmie–dowodziBalbus–pozacelami
dydaktycznymichodziłogłównienieoprzyswajaniedanejliteraturze,narodowido-
skonałychwzorów,aleochęćwłączeniasiępisarzaw„wielkikrągwspólnegoświata
kulturyśródziemnomorskiej”,wcieszącysięautorytetemnurtklasycyzmueuropej-
skiego.
Traktowanieklasycyzmu(czyraczejgrupyjegonormatywnychcech,reprezenta-
tywnychtekstów)jakowyznacznikaponadindywidualnegoiwciążnanowo(izawsze
trochęinaczej)dziedziczonego(zapożyczanego)styluwydajesiębardzoprzydatnedo
naszychbadań.Możezastąpićmiejscedogmatycznegotropienianiejako„nasiłę”hi-
storycznychpoetyknormatywnychwXXwieku.
2.3.NeoklasycyzmhistorycznywEuropie
iStanachZjednoczonych
Wniniejszympodrozdzialeprzypomnimywdużymskróciekolejnepoklasycyzmie
XVIIiXVIIIwiekuprądyizjawiskaowyraźnieklasycystycznymcharakterze,wystę-
pującenaobszarze„kulturyatlantyckiej”,tj.wEuropieinakontynencieamerykań-
skim,ałączoneprzeważnie–niezależnieodswychnazwwłasnych–ogólnymmianem
neoklasycyzmu(aczasemneoparnasizmuczynowegoklasycyzmu).Zdecydowaliśmy
sięnaponiższeopracowanie,jakożezjawiskatestanowiąwyraźneinietylkointertek-
stualne(boczęstoinspirująceipolemiczne)odniesieniedlazjawiskneoklasycznych
wlirycepolskiejXXwieku.
Parnasizmfrancuskipojawiłsięw2.poł.XIXwieku
177.Zajegoprekursora
uważasiępóźnegoromantyka,TeofilaGautiera.JegotomEmalieikameetoprzykład
czterowierszowychwycyzelowanychminiatur.SpodpióraGautierawyszedłprogra-
mowydlaparnasistówlirykSztuka
178,jakisłynnaprzedmowadopowieściPannade
Maupin(1834),gdzieznajdujemypochwałęautonomiiartystyorazpięknaponadcza-
sowego,nieutylitarnego:„Prawdziwiepiękne[czytamy]jestjedynieto,coniemoże
przydaćsięnanic;wszystko,coużyteczne,jestbrzydkie,bojestwyrazemjakiejśpo-
trzeby,apotrzebyludzisąplugaweiwstrętne,jakichbiednaiułomnanatura”
179.
MistrzemparnasistówbyłteżTheodoredeBanville,głoszącykultformyihasło
„sztukidlasztuki”,autorMałegotraktatuopoezjifrancuskiej(1872),pełnegokultu
wirtuozeriisłownej,oraztomówMałeody(1856)iOdykarkołomne(1857).DlaBa-
nville’akunsztownawycyzelowanapoezjaijejwyrafinowaneintelektualnietematy
miałybyćucieczkąodmieszczańskiego,zmaterializowanegoistechnicyzowanego
społeczeństwa,opętanegopostępem.
177A.Adam(Literaturafrancuska,t.II,red.A.Adamiin.,dz.cyt.)omawianatomiastparnasizmjako
nurtpoetyckiepokinazwanej„Kultsztukiinauki(1850–1880)”,zaśJ.Adamskiuznajeparnasimzajedno
zezjawisknowejlirykiwiekuXIX(J.Adamski,Historialiteraturyfrancuskiej,dz.cyt.).
178Znajdujemytamm.in.następującewskazania:„Tak,dziełowięcejjestwytworne,/Gdybierzesz
kształtydłoniomtwym/Oporne–/Emalię,marmurliczyrym.[...]Przemijawszystkowwiekówciągu,/
Jedynasztukawiecznietrwa:/Wposągu/Zamarłychstolicżyciedrga”(przeł.A.Lange).
179T.Gautier,PannadeMaupin,przeł.T.Żeleński(Boy),Warszawa1958,s.52.