Содержание книги
перейти к управлению читателемперейти к навигацииперейти к деталям бронированияперейти к остановкам
WPROWADZENIE
CzesławS.Nosal1
PIERWOTNOŚĆINTUICJIWPOZNAWANIUIJĘZYKU
Prologdoksiążki2
AnalizęroliintuicjiwpoznawaniutrafniewyrażastanowiskoHenriBergsona,filo-
zofaewolucjonisty(1907/2004),żeintuicjajestwcześniejszaniżrozum,racjonal-
nośćipojęcia,związanajestbowiemzpierwotnyminstynktemżycia.Bergson
podkreślał,żewmyśleniupojęciowymijęzykunieprzekładamywpełnizawartości
złożonychprzekazówintuicyjnych.Łączącrozumzeświadomymi,operacyjnymi
mechanizmamijęzyka,nieuchronnienasuwasiępytanieorolęewolucyjniepra-
starejintuicjiwdowolnychprocesachumysłowych,awięcwmyśleniuijęzyku.
RozwójpsychologiipoznawczejineurobiologiipotwierdziłpoglądyBergsona
opierwotnościintuicji.Potwierdzajerównieżteoriaewolucjipoznaniajakoprocesu
kształtowaniasięracjomorfczności,wktóregorezultaciewyłoniłasięintencjonal-
nośćicelowośćwumysłachzwierząt,apóźniejracjonalnośćwumyśleczłowieka
(Lorenz1977).HermannvonHelmholtz(1921)wyjaśniałszybkośćitrafnośćpro-
cesówpercepcjiprzezdeterminacjęintuicyjnieprzebiegającego,nieświadomego
wnioskowania.Wcześniejszeniżrozumprocesypierwotnejpercepcjizdeterminowa-
neprzezintuicjęstanowiąpodstawężycia.WyjaśnienieHelmholtzawspółgrawięc
zpoglądemBergsonaikonkretyzujego.
Jakiefunkcjepełniintuicjawyprzedzającaanalityczny,racjonalnyrozumiposługi-
waniesięjęzykiem?Pierwsząznichstanowiglobalnośćujmowaniasytuacji,adrugą
szybkośćpodejmowaniadecyzji.Sątopodstawowefunkcjemechanizmówadapta-
cjidoniepewnościotoczenia,trafnejpercepcjiijęzykowejekspresji.Zagadkęstanowi
globalnośćujmowaniasytuacjijakokluczowyaspektintuicji.Nieznamywpełnime-
chanizmupowstawaniaglobalności,aRogerPenrose(1995)podkreśla,żeniemamy
jeszczeżadnegopomysłu,jakglobalnośćopisywaćformalnie.Przypuszczalniejestto
1UniwersytetHumanistycznospołecznySWPS,WydziałPsychologiiweWrocławiu.
2WiolettaPiegzik,Odintuicjijęzykowejdozachowańintuicyjnychwjęzyku:naprzykładzie
językafrancuskiegojakoobcego.