Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Wprowadzenie
15
ponadtrzeciączęśćpopulacjiówczesnegoMeksyku,awEuropiesześćdziesiątmilio-
nówludzitylkowXVIIIwieku,wroku1980zostałauznanazaostatecznieeradyko-
waną.ZatryumfowałJenner,zatryumfowałamedycyna.Zatryumfowałooświecenie.
AlepoczątkowometodaJennerabudziłaostrysprzeciw,czegoświadectwemjest
wspomnianabroszuraitowarzyszącajejilustracjazmonstrualnąkrową.Autortej
publikacjiWilliamRowleypowoływałsięnapółtysiącaprzypadkówrzekomegoniepo-
wodzeniaszczepień.Jegozdaniemprzypadkiowemiałypolegaćnatym,żezaszcze-
pienizaczynalinabieraćcechwyglądukrowy:wyrastałyimrogiiogony.Zreprezen-
tacjąpodobnegoprzeświadczeniamamydoczynienianainnejilustracjiautorstwa
słynnegoangielskiegokarykaturzystyJamesaGillrayazroku1802.Widzimynaniej
grupękilkudziesięciuprzedstawicieliróżnychklasspołecznych,którzypoddająsię
szczepieniom.Tymjużzaszczepionymnacielezaczynająpojawiaćsięminiaturowe
krowy.Rysunekjestgroteskowy,aleobrazujeówczesnyparanoicznystrachprzed
szczepionkami.Wobuprzypadkachargumentacjaprzeciwkoszczepieniomjestirracjo-
nalna,flmagiczna”,wręczprymitywna-opierasięnaprzekonaniu,iżzaszczepienie
krowiąchorobąprzekształcaludziwkrowy.Awięcoświecenietryumfuje-ospa,jedna
znajstraszniejszychplagludzkości,zostałapokonana,jednakżetryumfoświecenia
wtymprzypadkuniesięgagłęboko-okazujesię,żenapoczątkuXIXwiekuznaczna
częśćludnościEuropybyłaskłonnawierzyćwmożliwośćtransformacjizaszczepio-
negoczłowiekawkrowę.
AnapoczątkuXXIwieku?
NapoczątkuXXIwiekunieboimysięjużospyanigrypy,anicholery.Wizytauden-
tystyniemusibyćdlanasbolesnąkatorgąiraczejniezostaniemynapiętnowaniroz-
grzanymżelazemzaspożywaniepotrawmięsnychwpiątek.Piorunyniezagrażająjuż
naszymdomostwomizapalanietzw.gromnicwczasieburzyniejestjużpraktykowane.
Aprzynajmniejniepowszechnie.
BoprzecieżrównocześnienapoczątkuXXIwiekuwieluznasnadalodczuwa
strach-zabobonnystrach-np.przedszczepionkami.Byćmożeci,którzylękająsię
szczepień,niezakładająjużmożliwościprzekształceniasięczłowiekawkrowę,jestto
jednakmarnepocieszenie.Tymbardziej,żenapoczątkuXXIwiekuczęśćznaskwestio-
nujerównieżteorięewolucji,uznajeZiemięzapłaskąileczychorobypsimsmalcem.
Innymisłowy:oświeceniemacharakterdialektycznywzględemsamegosiebie-
wnimsamymkryjesięsprzeczność,dylemat,tendencjadosamoprzezwyciężenia;
aledialektykaoświeceniaprzejawiasięrównieżwtym,żeniezależnieodpowikłań
isporówwewnętrznychoświeceniewchodzidialektyczniewspórzewnętrznyznurtem
kontroświecenia.Ichociażoczywiścieznówmamytudoczynieniazniebezpieczeń-
stwemdalekoidącegouproszczenia,możnaprzynajmniejpewnąistotnączęść,pewien
wymiarhistoriinowożytnegoświatazachodniegoujmowaćwkategoriachkonfliktu
tychdwóchidei.
RównieżwprzypadkuIsaiahaBerlinadialektykaoświeceniaidialektykakontr-
oświeceniaprzybierająformęconajmniejdylematu,awzasadzieparadoksu.Jegonad-
rzędnymcelemjestobronademokracji,zwłaszczaliberalnejdemokracjiwwarunkach
zimnejwojny,orazuzasadnieniekoncepcjitzw.wolnościnegatywnej.Wcelurealiza-
cjitegoceluBerlinprzystępujedokrytykifilozofiioświeceniaiformułujepodjego
adresemwieleobiekcji,któremożnastreścićnastępująco:oświeceniowifilozofowie