Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
herbartowska,stanowiącapodstawędziałaniatzw.szkołytradycyjnej,opartabyła
nazrębachpsychologiiasocjacyjnejibehawioralnej.PromowaneprzezJ.F.Herbarta
nauczaniewychowującepodkreślałojednośćprocesównauczaniaiwychowania,których
celembyłoukształtowaniesilnychmoralniecharakterów.Drogaosiągnięciaceluwiodła
przezkierowanieczynnościamiuczniaorazwdrażaniegowkarnościiposłuszeństwie
(zwykorzystaniemkarinagród)doporządku.KoncepcjęnauczaniaJ.F.Herbart
zbudował,wykorzystującwłasnąmyślpsychologiczną–jednolitąkoncepcjężyciaopartą
nawyobrażeniach.Wyobrażeniawcześniejprzeżywanetworzą,zdaniemautora,tzw.
masęapercepcyjną,któraprzezapercepcjęłączysięzwyobrażeniamiaktualnymi.
Matoswojekonsekwencjewprzedstawieniuprocesukształceniajakoprocesu
nauczania,wktórymzadaniemnauczycielajestracjonalnerozłożeniemateriału
naodpowiednioprzemyślanejednostkimetodyczne,jasneprzedstawienieuczniom
treści(któreuczniowiemająwswoichumysłachpowiązaćpoprzezkojarzenie
zwcześniejzdobytąwiedzą),następniepodejmowanieczynnościzwiązanych
zsystematyzacjąwiedzyiwdrażaniemwychowankówdostosowanianowejwiedzy
wpraktyce.WtensposóbHerbartopisałdyrektywnymodelprocesunauczaniaoparty
nastopniachformalnych:jasność,kojarzenie,system,metoda.Rolaucznia
sprowadzonazostaładopasywnegoasymilowaniatreści,uczeniasiępamięciowegooraz
posłusznegopoddawaniasięwszelkimpoleceniomizabiegomszkolnym.Takopisany
systemdydaktycznyfunkcjonowałwXIXwiekuispotkałsięzkrytykądopiero
naprzełomieXIXiXXwieku,kiedytowprzestrzenimyślipedagogicznejzaistnieli
autorzytworzącyruchNowegoWychowania,progresywizmipedagogikęreformy.Wraz
zpomysłemnanowewychowaniepojawiłysięnowekoncepcjedydaktyczne.Zmieniły
onesposóbpatrzenianapodmiotowośćuczniaorazobszarjegowolności.Szkoły
autorskiestałysięprawdziwymilaboratoriamipraktykowaniawolnościucznia,
decydowaniaościeżkachkształcenia,indywidualizowaniadrógitempauczeniasię,
korzystaniazofertyedukacyjnejorazpoddawaniasiękontroliiocenie,która
przekształcałasięwsamokontrolęisamoocenę.ZdaniemCz.Kupisiewiczadydaktyka
opartanaradykalnychpoglądachJ.Deweyastałasiępodstawątzw.szkoły
progresywistycznej,promującejrozwójaktywnościuczniówpoprzezkształceniewtoku
zajęćpraktycznych,pozwalającychnazdobyciebogategoiróżnorodnego
doświadczenia.Nauczycielowiwyznaczonozadaniaorganizowania,inicjowania
iobserwowaniasamodzielnejpracyuczniów,samodzielnegowysiłkupoznawczego
prowadzącegoprzezdyrektywnieokreśloneetapyuczeniasię:odczucietrudności,
zdefiniowaniejej,sformułowaniehipotezprowadzącychdorozwiązaniaproblemów,
weryfikacjęhipotezorazrozwiązanieproblemu.Nastąpiłazatemradykalnazmiana
wrozumieniuprocesuuczeniasię–odwrótoduczeniasiępamięciowego,uczeniasię
przezprzyswajanie,zwrotkuaktywnemuuczeniusię,konstruowaniuwiedzywtoku
rozwiązywaniaproblemów.Zamiastdokonywaćszczegółowychporównańmiędzy
systememtradycyjnymaprogresywnym(któresąpowszechnieznane),odwołamsię
doopisurefleksjiS.Hessenanadróżnymidydaktykami,dokonanegotużprzed
wybuchemIIwojnyświatowejwdziele
Strukturaitreśćszkoływspółczesnej
.Wartoprzy
tymnadmienić,iżdlaautoradydaktyka„nowa”(jemuwspółczesna)wiązałaosiągnięcia
progresywizmuiNowegoWychowania.S.Hessenwswojejrefleksjinaddydaktyką
ogólnąwyraźnierozróżniłdwiedydaktyki–jedną–dawniejsząitradycyjną,związaną
zopisem„formalnychstopninauczania”,zeschematamiwzorowychlekcji,
technologiami,technicznymisposobaminauczania,które–jakpiszeautor–„(...)
stanowiłygłównątreśćdydaktykiwtedy,kiedyszkołaupatrywałaswójcelwpodaniu
uczniomgotowegomateriałunaukowego,adydaktykarozkoszowałasię
wynajdywaniemnajlepszejtechniki,którejposiadaniezapewniłobykażdemu
nauczycielowiskutecznośćtakujętegonauczania”154–oraznową,współczesną,
przywracającąjednośćnauczaniuiwychowaniu,prawdziwąaktywnośćuczniowi
inauczycielowi,aktórejcelemjeststopniowezdobywanieautonomiiprzezucznia
wpraktykowaniumetodynaukowegopoznania.Dydaktykętradycyjną,herbartowską,
dominującąwXIXwiekuS.Hessenpoddajeostrejkrytyce.„Dawniejsza”dydaktyka,
zdaniemautora,byłaprzedewszystkimteoriąnauczaniadualistyczniepodchodzącą
doproblemównauczaniaiwychowania.Zadaniemnauczycielabyłoprzedewszystkim
podawaćmateriał,któryuczniowiemieliwkarnościiposłuszeństwiebiernieodbierać.