Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
WielokulturowaŁódź–międzyhistoriąacodziennością
11
szowego.Od1lipca1827r.istniałobowiązekprzeprowadzeniasiędorewiru,zktórego
zwolnionezostałypewnegrupyŻydów10.Wielokrotnieposzerzanyrewirprzestałistnieć
12marca1861r.namocyukazucaralikwidującegorewiryżydowskie.Osadnicyżydow-
scypochodzilizmiastiosadwKrólestwiePolskim,atakżezewschodnichczęścibyłego
WielkiegoKsięstwaLitewskiego.Migracjatychostatnich,nazywanychnlitwakami”,nasi-
liłasięwostatnichdziesięcioleciachXIXw.,poukaziecaraz1882r.,kiedyŻydzizostali
zmuszenidoopuszczeniazachodnichgubernicesarstwarosyjskiego.Uciekaliwtedyrów-
nieżprzedcorazczęstszymipogromami.
ArturGlisczyńskiiAntoniMieszkowskiwszkicachpoświęconychŁodzizkońca
XIXw.zauważylinieobecnośćnakartachhistoriimiastapolskichnazwisk:
zamiastherbowychludziirozgłośnychnazwisk,figurującudzoziemskieniemiledla
uchabrzmiącefirmyfabrykantów,którzyzamiastdługichgenealogiiantenatów,ciągną
zasobąogromnerzeszepracowników,cozwykłymirękamizbudowali,wciągulatsto-
sunkowoniewielu,podstawydlamaszynwielkichaskomplikowanych11.
Teobcobrzmiącenazwiskawłaścicielifabrykorazichfabrykipojawiająsięwlicznych
pieśniachrobotniczych.BrakgłośnychpolskichnazwisknieoznaczałbrakuPolaków.Nie
posiadalionijednakkapitału,dozaoferowaniamielijedynieręcedopracy,tworzącwielką
rzeszętaniejsiłyroboczej,bezktórejniemożliwybyłbytakszybkirozwójprzemysłu.Byli
togłównieuwłaszczeniw1864r.małorolniibezrolnichłopinieposiadającyżadnego
doświadczeniawwytwórczościrękodzielniczej.Uwłaszczeniechłopówbyłoniewyczer-
panymwręczźródłemrozwojudemograficznegoŁodzi12.Ludnośćwiejskamigrowałaze
wszystkichguberniKrólestwaPolskiego,choćdominowaliprzybyszezgubernikaliskiej,
piotrkowskiejiwarszawskiej13orazzpodłódzkichwsi,jakChojny,Bałuty,którewXXw.
przekształconezostałyostateczniewdzielniceŁodzi.Różnorodnepochodzenienarodowe
orazspołecznenapływającejdomiastaludnościstwarzałowyjątkowąsytuacjęnakładania
sięróżnychwzorcówkulturowych.
Łódźjakoprężnierozwijającesięmiastoprzemysłowemiałaodpoczątkuzróżnicowa-
nyskładnarodowościowy,coistotniejsze,niezwykłewporównaniuzinnymimiastami
KrólestwaPolskiegobyłyproporcjeudziałuwogólemieszkańcówprzedstawicieliróżnych
nacji.Odpołowylat20.XIXw.zacząłsięszybkiprzyrostliczbyludnościmiasta.Już
w1842r.zliczbąokoło17tysięcymieszkańcówŁódźstałasiędrugimpoWarszawie
miastemwKrólestwiePolskimpodwzględemliczbyludności14.W1841r.zostałastolicą
okręguizyskałaprawamiastagubernialnego.Masowynapływosadnikówspowodował
10ZwolnieniateszczegółowoopisujeOskarFlatt,OpismiastaŁodzi…,s.38–45.
11A.Glisczyński,A.Mieszkowski,Łódźmiastoiludzie,Łódź1894;cyt.za:„BudzisięŁódź…”.Obrazy
miasta–międzyliteraturąapublicystyką.Antologia,częśćII,red.M.Kucner,A.Warda,K.Kołodziej,
Łódź2022,s.45.
12Zob.J.Janczak,LudnośćŁodziprzemysłowej1820–1914,nActaUniversitatisLodziensis.FoliaHisto-
rica”1982,R.11,s.58.
13Zob.tamże,s.86.
14Zob.J.Janczak,StrukturaspołecznaludnościŁodziwlatach1820–1918,[w:]Polacy,Niemcy,Żydzi
wŁodziwXIXiXXwieku.Sąsiedzidalecyibliscy,red.P
.Samuś,Łódź1997,s.41.