Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
2.1.Pojmowanierozwoju
jerównieżwbadaniachnadmikrorozwojem,wra-
machktórychbadaczesąprzekonani,że,zmniejszając
odstępyczasumiędzyposzczególnymiobserwacjami
(pomiarami)wynikówrozwoju(skutków),dojśćmoż-
nadouchwyceniasamegoprocesuzmianyjakoistoty
zjawiskarozwoju(zob.Valsiner2006).Wpierwszym
przypadkupsychologiarozwojowastajesiępsycholo-
giąwzrostu,wdrugimzaś-psychologiązmiany.
Większośćbadaczyreprezentującychtradycyjną
psychologięrozwojowątraktujetedwaznaczeniaja-
koniewykluczającesię,awręczjakouzupełniające
się.Przyjmując,żerozwójcharakteryzujązmiany
wyrażającewzrost,równocześnienadająonipojęciu
rozwójkonotacjęteleologiczną:rozwójwiązanyjest
zpostępemjakoprocesemzmianprogresywnych,
zmierzającychwkierunkuokreślonychcelówfinal-
nychczypunktówkońcowych(endpoints),warto-
ściowanychzwyklepozytywnie.Wujęciutym,okre-
śleniepewnychpunktówkońcowych,doktórych
zmianyzmierzają(np.stanywłaściwedladorosłych),
traktujesięjakokonieczność:ichbrakuniemożliwia
bowiemocenęrozwoju.
29
Rozwójjakoproceszmianprogresywnych.Tele-
ologicznekonotacjepojęciarozwojuwpsychologii
biorąswójpoczątekzkoncepcjiHerbertaSpencera
(1820-1903),któregosystemfilozoficznyuważany
jestzasyntezęewolucjonizmudarwinowskiegozpo-
zytywistycznąteoriąnauki.Zmianywkierunku
wzrastającegozróżnicowania,uporządkowania,inte-
gracjiirównowagitraktowałonjakozasadęrozwo-
jowąikryteriumwszelkiegorozwoju,utożsamiając
rozwójzpostępem,wartościowanympozytywnie
(zob.Zamiara1988;Tyszkowa1996).Wtymnurcie
myśleniaorozwojumieścisięzasadaortogenetycz-
naHeinzaWernera(1957),zgodniezktórąrozwój
zmierzaodstanupoczątkowegowzględnejogólności
ibrakuzróżnicowania,dostanuwzrastającegozróż-
nicowania,wyrazistościihierarchicznejintegracji.
Myślenieorozwojujakopostępiezostałoutrwalone
wliteraturzeipowszechnymmyśleniudotegostop-
nia,żemówienieorozwojuczłowiekawkategoriach
innychniżprogresja,wyrażającaprzechodzenieod
tegocongorsze”dotegoconlepsze”,wywołujezdzi-
wieniewśródstudentów.Sprawaniejestjednakani
prosta,anioczywista.
Wdyskusjinatentematzapominamyosformu-
łowanejwcześniej,boprawiedwawiekitemu,npod-
stawowejzasadzierozwojowej”KarlaErnstavon
Baera(1792-1878).Uogólniającswojebadaniaem-
briologiczneianatomiczne,stwierdziłonwprawdzie,
żerozwójistotżywychprzebiegasukcesywnieod
stadiówbardziejogólnychdobardziejspecyficznych,
odstanówstosunkowojednorodnychdocorazbar-
dziejzróżnicowanychstrukturzorganizowanychhie-
rarchicznie,podkreślałjednak,żewkażdympunkcie
ontogenezymożepojawićsięnowość(zob.nowość,
podrozdz.3.3.2),którejniemożnawyjaśnićnagrun-
cieewolucjonizmu.Głosiłonpogląd,żebadanianad
procesamirozwojowymiwymagająstudiównad
swoistymprawem:niemogąonebyćwywiedzione
przezanalogięzewolucjonizmu(Cairns,Cairns
2006).
Jeślizasadyrozwojowejmówiącejowzrastają-
cymzróżnicowaniuihierarchicznejintegracjinie
wyjaśniaewolucjonizm,topojawiasięfundamental-
nepytanie:zczegowynikaukierunkowanierozwoju.
Żadenzwymienionychtuuczonychnieudzieliłwtej
sprawiezadowalającejodpowiedzi.Mimoto,wgłów-
nymnurciebadańpsychologii,rozwójzwyklebył
inadaljestpojmowanywtradycjispencerowskiej.
Abysięotymprzekonać,wystarczyprzejrzećwpły-
wowewnaszymkrajupodręcznikipsychologiiroz-
wojowej(zob.Blokrozszerzający2.1).
KrystynaZamiara(1988),wskazując,żenrozwój
dowolnejstrukturymacharakterautonomiczny”oraz
żenznaczągoprzemianyraczejjakościoweaniżeli
Blokrozszerzający2.1.Pojmowanierozwoju
wliteraturzepolskiej
nRozwójczłowiekacechujązmianyposiadająceokre-
ślonykierunek:prowadząonedozapewnieniajednost-
cecorazlepszejrównowagizotoczeniem,dodoskona-
leniaformregulacjijejstosunkuześrodowiskiem.
Mająonezatemcharakterzmianpostępowych,pro-
gresywnych”(Przetacznik-Gierowska,Makiełło-Jarża
1985,s.23).
Napytanie,kuczemurozwójzmierza,nOgólnaod-
powiedźmożebrzmiećtak:rozwójzmierzakuwięk-
szemuzróżnicowaniu,kuwiększemuuporządkowaniu
ilepszejintegracji,cowrezultaciedajewzrastającąsa-
modzielnośćwzaspokajaniupotrzebistotnychwkolej-
nychokresachżycia”(Brzezińska2000,s.63-65).
Posługującsięterminemrozwój,nmamyzwyklena
myśliproces,stosunkowodługotrwały,wtokuktórego
dokonująsiękierunkowe,prawidłowoposobienastę-
pującezmiany,prowadząceodformczystanówniż-
szych,prostszych,słabiejzorganizowanych,dowyż-
szych,bardziejzłożonych,lepiejzorganizowanych.
Zgodnieztakimrozumieniemnajistotniejszecechy
zmianrozwojowychstanowiąkierunkowośćiprogre-
sywność.[...
.]Rozwójjestwięcsynonimempostępu”
(Matczak2003,s.10).