Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
18
WPROWADZENIE
specyficznąsytuacjębytu-w-sobieibytu-dla-siebie,abychoćwstępniemożnabyło
podjąćsięrozważańnatematludzkiejwolności.Nietrudnootrzećsięwówczas
odefiniowanienieznanegoterminupoprzezinnynieznanytermin(ignotum
perignotum).Godzącsiępoczęściztym,żejęzykoweobjaśnieniepojęciawol-
nościstanowizadanienietyletrudne,coniewykonalne(jakbowiempogodzić
wieloaspektowośćpojęciazjegoaporetycznymcharaktereminieostrością
11
),
filozoficznepróbydefinicjiwolnościczęstoukazująjejwłaściwąistotęwkon-
tekściepraktycznym:jakodecyzję,władzę,moc,cudetc.Abyczłowiekmógł
funkcjonowaćwsposóbwolny,wrazzaspektempozytywnymmusiwystępować
jednakrównieżnegatywnyaspektwolności:niezależność,niezdeterminowanie,
„wolnośćod”etc.Aspekttenjestniezbędnydotego,abywolnośćniestano-
wiławyłączniekontrolinadłańcuchamiprzyczynowymi,takawolnośćgubi
bowiemswojąontologicznąpodstawę.MetafizycznylibertarianizmKane’a,
będącywswychzałożeniachstanowiskieminkompatybilistycznym,wspiera
podejścieHartmannazawartewpluralizmiedeterminacyjnym:problemwolnej
wolinależyrozważaćwkontekścieinterdyscyplinarnym,jednakszerszynamysł
niemożeodbywaćsiębezuwzględnieniakontekstuontologicznego.Dodam,
iżnamysłtenpowinientowarzyszyćbadaczowiażdozażegnaniaproblemu,co
ukażeCzytelnikowiHartmannowskaanalizaantynomiipowinności.
Choćkategoriedeterminizmuiwolnościmająswójudziałrównieżwin-
nychdziedzinachfilozofii,ichźródłotkwiwłaśniewfilozofiipierwszej
12
.Jeżeli
wolnośćinterpretujemytak,jakchcielibytegolibertarianie(awięcjakoprzeci-
wieństwowszelkichformzdeterminowania),tonamysłontologicznytowarzy-
szyćbędzierównieżrozważaniometyczno-aksjologicznym.Choćrozważania
interdyscyplinarnewznaczącysposóbposzerzająspektrumwolnejwoli,jej
uzasadnieniespoczywaćmusiwsystemieontologicznychustaleń,abyatrybu-
tywnawolnośćmogłabyćczymświęcejniżprzelotnąwłasnością.
11
„Słowa»wolność«i»swoboda«ucierpiałynajbardziej.Byłynadużywaneiprzekręcane,
ażmożnabyłopowiedzieć,że»słowowolnośćnieznaczynic,pókinienadamusię
określonejtreści,aprzyodrobiniemasażuprzyjmiekażdątreść,jakąsięzechcemu
nadać«”,F.A.vonHayek,Konstytucjawolności,dz.cyt.,s.20.
12
Por.tamże,s.168.