Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Paradygmatnaukowyjesttakżeczęstookreślanywłaśniejakoprzynależnypewnej
wspólnocienaukowejstylmyślowy,stanowiący„(...)jakgdybyukryty,nie
uświadamianysobie(...)wymiarpoznania.Jestonrodzajemformy,którazgóry
organizujesposóbpostrzeganiaiwartościowaniaanalizowanychzjawisk”18.Poruszanie
sięwobrębiedanegoparadygmatu,rozumianegojakowspólny,akceptowanystyl
myślowy,wymagakorzystanianietylkozewspólnychzałożeńkonstytuujących
prowadzonebadania,aletakżezprzyjętychteoriiiuznanychkryteriów
interpretacyjnychdlaanalizyiocenyuzyskanychwyników.Owa„wspólnota”
postrzeganajestczasemniezpozycji„odśrodka”,alezpozycjibycia„nazewnątrz”
wspólnoty,aprzedewszystkimzpozycjiprzyjęciaodmiennegostylumyślenia.Dlawielu
badaczypojęcieparadygmatujesttrudnedoprecyzyjnegozdefiniowania.Najczęściej
wopisachwymienianesąpewnetypoweskładnikiparadygmatuwpostaci:praw
izałożeńteoretycznych,typowychsposobówstosowaniaprawwróżnorodnych
sytuacjachteoretycznych,instrumentariumnaukowegooraztechnicznychsposobów
odnoszeniaprawparadygmatudorzeczywistegoświata19.
Abyjakaśteoriastałasięparadygmatem,musiwydawaćsięlepszaodinnych,
konkurencyjnych.Niemusinatomiasttłumaczyćwszystkichfaktów20.Musimiećjednak
ogromnąsiłęoddziaływanianaczłonkówwspólnotynaukowej.Autorkonstatuje,iż„(...)
kiedywnaukachprzyrodniczychporazpierwszyindywidualnielubgrupowoosiągnięta
zostaniesyntezazdolnaprzyciągnąćzainteresowanienastępnychpokoleńbadaczy,
następujestopniowyupadekdawnychszkół.Poczęścijesttonastępstwemprzyjęcia
przezichzwolennikównowegoparadygmatu.Zawszepozostaniejednakpewnailość
badaczy,wiernychtemuczyinnemupoglądowi.Zostająonipoprostuskreślenizgrona
uznanychspecjalistów,apraceichsąignorowane”21.Jeszczeostrzejokonsekwencjach
rewolucyjnychprzewrotówwnaucepiszeA.Chalmers.Zdaniemautora„(...)rewolucja
odnosisukces,gdyzmianalojalnościobejmiewiększośćuczonychzainteresowanej
wspólnoty,pozostawiająctylkokilkudysydentów.Dysydencicizostanąwykluczeni
zespołecznościnaukowejiznajdąbyćmożedlasiebiemiejscewkatedrzefilozofii.
Wkażdymrazieprędzejczypóźniejumrą”22.Tarewolucyjnazmiananieodbywasię
jednaknatychmiastowo.R.Thomtłumaczytozjawisko„bezwładnością
paradygmatu”23,czyliprzedłużaniemżyciaimocysamegoparadygmatuzpowodów
socjologicznych.Bezwładnośćwynikazdaniemautorazkrótkowzrocznościuczonych
ibrakuświadomościpracywwarunkachniestabilnościteoretycznej.Badaczezajęci
rozwiązywaniem„naukowychłamigłówek”wewnątrzparadygmatuniedostrzegają
zagrożeniazzewnątrz.Żyjąbowiem,jakpodkreślaR.Thom,wświeciezamkniętym
iodizolowanymodrzeczywistości24,nieświadomipojawianiasiękontrparadygmatu.
Wnaturalnysposóbrodzisiępytanie,czymożliwejestpełnoprawne,pokojowe
współistnienieróżnychparadygmatówwjednymczasie?ZdaniemT.S.Kuhnajest
tomożliwewtzw.okresachpóźniejszych,aledziejesiętakniezwykle
rzadko25.Wistociepoglądyautoraogniskowałysięwokółsprzeciwuwobec
paradygmatyczności.Współistnieniewieluparadygmatówzaprzeczałobywzasadzie
tezieorewolucyjnymcharakterzezmianyizastępowaniu„jednejszkoły”przez„drugą”.
R.Thom,komentującteorięT.S.Kuhna,stwierdza,żewprawdziemożliwejest,byten
samobszareksperymentalnybyłtłumaczonyprzezdwiewspółzawodnicząceteorie,ale
tylkowtedy,gdy„dopełniająsię”wobjaśnianiuposzczególnychczęścibadanego
obszarurzeczywistości,przyczymjednawyjaśniadobrzepewnączęść,ainnąźle,druga
natomiastdobrzeobjaśniadrugą,alewobecpierwszejjestbezradna26.Wahaniesię
międzyteoriamijestwtedyuzasadnione,aleitaknieodwołalniemusinastąpić
dokonaniewyboru.ZgodniezkoncepcjąT.S.Kuhnawnaukachprzyrodniczych,
wnaukachścisłychrewolucjenaukoweobalająuprzednieporządkiteoretyczne
iwprowadzająnoweszkoły.Inaczejjestjednakwnaukachhumanistycznych
ispołecznych.
1.2.Problemyzparadygmatamiwnaukachhumanistycznychispołecznych
Jużwprzedmowiedoswojegoprzełomowegodzieła
Strukturarewolucjinaukowych
T.S.