Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
pedagogicznychwAmerycePółnocnejiEuropieZachodniej,zainicjowałwśrodowisku
polskiejpedagogikirefleksjęnadrozwojemjejteorii.ZdaniemR.G.Paulstona62
podrugiejwojnieświatowejstudiazzakresupedagogikiporównawczejzbliżałysię
mocnodoortodoksyjnegostanowiskawypracowującegosystematycznąwiedzę
oedukacjipoprzezukładaniefaktówwgeneralizacjenomotetycznelubmające
charakterpraw.Dekadylat50.i60.–jakpiszeZ.Kwieciński–cechowałlinearnyrozwój
teoriipedagogicznych,„(...)okresortodoksyjnejdominacjiicentralizacji
rozpowszechnianiaikontroliparadygmatufunkcjonalno-liberalnego,ztowarzyszącymi
mutendencjamidoeliminacjiodmiennychpoglądów,dominacjipozytywistycznej
metodologii,dążeniadouwalnianiasięodwartości,dopatriarchalizmu,optymizmu
izaufaniadostabilnościiwartościowościwłasnegosystemupolitycznego
igospodarczegoorazdążeniadoustaleniaprawidłowościnaukowych”63.Wlatach70.
dominującateoriafunkcjonalnaimetodapozytywistycznazderzyłasięzodmiennymi
stanowiskami,wariantamikrytycznymiiopozycyjnymi,nastąpiłaswegorodzaju
–używającterminologiiR.G.Paulstona–heterodoksja,charakteryzującasięniezgodą,
ścieraniemsięodmiennychpoglądów.Trzeciokresrozwojuteoriipedagogicznych,
zapoczątkowanywlatach90.,to„wyłaniającasięheterogeniczność”jakonieunikniona
konsekwencjatoczonychwcześniejsporów.R.G.Paulstonpisze:„(...)wokresie–gdy
niewielubadaczyciąglejeszczestoinastanowiskuortodoksyjnejczystościipozostaje
wramachswychparadygmatycznychiscjentystycznychutopii,awielukontynuujebez
powodzeniaswestronniczewysiłki,abyzastąpićjedenpoglądnaświatinnym–upadek
teoriiwnaukachspołecznychoznacza,żeżadnapojedynczaszkołaniemożeteraz
utrzymywać,żemamonopolnaprawdę”64.Heterogenicznośćdajepodstawydla
możliwościkreśleniamapwspółwystępującychikonkurującychzesobą
paradygmatów.Propozycjętakądlanaukspołecznychprzedstawiająnp.G.Burrel,
G.Morgan,A.Tjedvoli65.Zdaniemautorówparadygmatywnaukachspołecznychmożna
opisywaćwhoryzoncieudzielaniaodpowiedzinapytanie„jakzmieniasię
społeczeństwo?”iwtensposóbrozpinaćjąnaosi„radykalnazmiana–stopniowa
regulacja”orazujmowaćjewwymiarzesubiektywnymiobiektywnym.Natak
skonstruowanejmatrycymożnawyróżnićczteryparadygmatynaukspołecznych:
radykalnyhumanizm,strukturalizm,interpretatywizmifunkcjonalizm.Recepcjaprac
wyżejwymienionychautorówjestwpolskiejpedagogicebardzosilna,cozawdzięczać
możnaprzedewszystkimwysiłkomupowszechnianiajej,analizyidyskusjipodjętym
przezZ.KwiecińskiegoiB.Śliwerskiego.Itaknp.K.Rubacha66kreślimapę
paradygmatówpedagogikiwpisanąwmapęparadygmatównaukspołecznych
wukładziezaproponowanymprzezG.Burella,G.MorganaiR.G.Paulstona,które
stanowiądlaautoratłorozważańokwestiachistotnychdlapedagogiki,czyli
usytuowaniaprzedmiotubadańpedagogiki–praktykiedukacji67.Opisanaprzez
G.Burrela,G.MorganaiA.Tjedvolimapaparadygmatównaukspołecznychstałasię
takżepodstawądlaT.Hejnickiej-Bezwińskiejdowyróżnieniaprzezautorkęparadygmatu
strukturalnego,funkcjonalnego,interpretatywnegoikrytycznego68.Zdaniem
Z.Kwiecińskiegozaistniałajużwlatach70.i80.wPolscemapateoriipedagogicznych
nieznalazłajednakpodatnegogruntunapełnerozwinięcieheterogeniczności.Stądteż
wynikapewnegorodzajuzapóźnienieidużezróżnicowanieśrodowiskpedagogicznych.
Autorkonstatuje:„(...)podwzględemstopniakompetencjidokorzystania
zheterodoksyjnegorozgałęzieniasięteoriiwpoprzednichdwóchdekadachidobycia
partneraminaukoedukacjinaukowcówzkrajówonormalnychwarunkachrozwojowych.
Wydajesię,żeznacznaczęśćnaszychśrodowisktkwiwprzedteoretycznym
instrumentalizmieiuprawiapedagogikęprzystosowanądonieistniejącychjużram
systemowych”69.Bezwątpieniajednakliniarozwojowateoriipedagogicznychprowadzi
odortodoksjidoheterogeniczności,coznajdujeswójwyrazwwielutekstach
Z.Kwiecińskiego70czyteżT.Hejnickiej-Bezwińskiej71.Niemożnajednakzcałą
pewnościąpowiedzieć,żeniejesteśmyjużwfaziestarciaparadygmatów,czylitzw.
wojenparadygmatycznych.Każdybowiemparadygmatznaturyrzeczypowstaje
zzanegowaniadotychczasowegoporządku.Itaknp.rekonstruująchistoryczną
perspektywępolskiejpedagogiki,T.Hejnicka-Bezwińskastawiatezę,iżtrzy
dziesięciolecia–lata40.,50.i60.–byłyokresemostrejwalkidwóchparadygmatów: