Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
pedagogikiempirycznejipedagogikihumanistycznej72.Zdaniemautorkiwostatnich
dwóchdziesięcioleciach,azatemjużpoprzełomietransformacjiustrojowej,nastąpiło
odejścieoddominacjipedagogikiinstrumentalnej,ortodoksyjnejwsensie
ideologicznym,cojednakbynajmniejnieosłabiłoakceptacjidlapedagogiki
instrumentalnejwogóle,wręczprzeciwnie–jakpiszeautorka,„(...)wartośćrynkowa
pedagogiiwpisującychsięwnurtpedagogikiinstrumentalnejnawetwzmocniłauznanie
dlaniej,przechodzącwafirmację,wzmacnianąlekceważeniempedagogikiakademickiej
zpowodubrakujejatrakcyjnościnarynkuedukacyjnym”73.Niewdającsię
wrozstrzygnięciacododominacjiktóregośzparadygmatów,należypamiętać,iżkażdy
znichmawswejstrukturzewystępującąwodmianieradykalnej,umiarkowanejlub
zachowawczejpewnąfilozofięspołeczną.Posiadatakże,zdaniemZ.Kwiecińskiego,nie
tylkopostaćpozytywną,promującąnoweteorie,cele,zasadyiśrodkiichrealizacji,ale
takżeswojąpostaćnegatywną,obrazującąsięsprzeciwemwobecjakiegośpodejścia
dorzeczywistości74.Niewszystkojestjednak„odkryte”,jawneideklarowane.Autor
pisze,iż„(...)każdyparadygmatedukacyjnymawswejstrukturzewprostlubskrycie
(bezprzywoływaniadoświadomościwłasnejiobserwatorów):ideologię,epistemologię
(tutajzaś:„rusztowaniakategorialne”swojejmetodyizałożeńcodoźródeł,funkcji
idystrybucjiwiedzy),teoriępsychologiczną,rozpoznaniefaktówpsychologicznych,
teorięsocjologicznąirozpoznaniefaktówsocjologicznych(społeczeństwa,podmiotów
edukacyjnych),sposóbrozumieniasamejedukacji(celów,treści,środków,miarjej
efektów)orazpodejściedostrategiizmian,postawęwobectychzmian”75.Z.Kwieciński
zwracauwagęnafakt,iż„Większaczęśćiwieleaspektówtakrozumianejstruktury
paradygmatu»zalega«jakoukrytawiedza,czytypracjonalności,wgłębokiejstrukturze
świadomościsterującejorientacjąizachowaniamijednostkiwsytuacjizadania
edukacyjnegoczyspołecznego”76.Byćmożepodobnerozumieniesamegoparadygmatu
towarzyszyłotakżeT.S.Kuhnowi,którywswej
Strukturzerewolucji
naukowych
,poszukującregułkonstytuującychdanątradycjębadań,wprzypisachodnosi
siędoniebagatelnejroliopisywanejprzezM.Polanyitzw.milczącejwiedzyuczonego
–wiedzyzdobywanejprzezdoświadczeniepraktyczneitrudnejdowerbalnego
uchwycenia77.Naistnienietzw.wiedzyukrytejtworzącejparadygmatyzwracatakże
uwagęA.Chalmers,którypiszeolicznychtrudnościachzwiązanychzistnieniemtzw.
charakterystykposzczególnychparadygmatów.Uczeniuzyskująwiedzę
oparadygmacie,wktórympracują,wtokuswejnaukowejedukacji.Prowadzącbadania,
najpierwpodkierunkiem,anastępniesamodzielnie,zapoznająsięzmetodami,
technikamiiwzorcamidanegoparadygmatuoraznabierająumiejętnościporuszaniasię
wjegoobrębie.Byćmożeniepotrafiąobjaśnićswegodziałania,gdyżichwiedza
zdobywanawtrakcienaukinormalnejjestwiedząukrytą78.
Pojęcieparadygmatu,któreweszłodojęzykapedagogiki,jestzatemnieprecyzyjne,
różniedefiniowaneiraczejodkrywająceróżnorodneścieżkiposzukiwańniż
jedomykające.Istniejąjednakpewnewspólnepłaszczyznyrozumieniaparadygmatów
zarównownaukachprzyrodniczych,jakispołecznych.Jednąznichjest–wramach
określonegoparadygmatycznegopodejścia–powszechnazgodauczonychcodoróżnych
elementównauki–jejjęzyka,znaczeniapojęć,twierdzeń,prawidłowości,teorii,
podstawymetodologiiitd.,którychsięniekwestionuje.Paradygmatprzyjmowanyjest
nazasadziekonsensusupewnejwspólnotynaukowej,alenieprzypisujesię
muabsolutnejsłusznościinieomylności.Jeślidochodzidotzw.wojen
paradygmatycznych,tozwykleuichpodłożależąludzkieprzekonaniaocharakterze
ideologicznymorazdogmatycznym.Wobrębiedanegoparadygmatuspójnieilogicznie
uzasadniasiępojęciaiteorie,codajemożliwośćtworzeniateoriiszczegółowych.
Wnaukachspołecznychihumanistycznych,któreniedążądoodkryciaprawdyijej
opisania,aktórychcelemjestrekonstrukcjaiinterpretacjarzeczywistości,możliwejest
–jakpiszenp.J.Rutkowiak–„(...)równoczesnefunkcjonowaniewrealnościspołecznej
wieluparadygmatówo–przynajmniejformalnie–równoprawnychstatusach”79
(zastrzeżenieautorkiwpostacisformułowania„przynajmniejformalnie”magłębokisens
wkontekściehistorycznejdominacjiokreślonychpodejść).Wtakimukładzie
uzasadnionejestistnieniemapyparadygmatycznejopisującejnietylkoposzczególne