Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
wpedagogice,wzorcówitypówmyśleniaorazideologiiedukacyjnych.Kategoria
paradygmatuzaistniaławnaucezasprawązasadniczejtezyT.S.Kuhnaprzedstawionej
wgłośnejksiążce
Strukturarewolucjinaukowych
.Wswychźródłachparadygmat
pozwalałopisaćautorowidynamikęrewolucyjnejzmianydokonywanejwnaukach
przyrodniczych,apolegającejnazastąpieniujednejstrukturyteoretycznejprzezinną,
całkowicieodmienną.PoglądyT.S.Kuhnanaprzestrzenilatorazwskutekkonfrontacji
zproblemamiwaplikacjiteoriiparadygmatycznejzmianywobszarnauk
humanistycznychispołecznychzmieniałysię.Kategoriaparadygmatupozostałaciągle
jednakniedookreślona(samautorużywałjejwswoichpracach,definiującjąna23różne
sposoby).Najczęściejjednakrozumianajestdwojako:popierwsze,jakokonstelacja
podzielanychwramachdanejwspólnotynaukowejprzekonańtworzącychconsensus
codosposobuwidzeniaświata,opisywaniagoibadaniaorazpodrugie,jakopewnego
typuwzorzec–przykład,modelstanowiącypodstawędorozwiązywaniakonkretnych
problemówwnauce.Wpedagogice–przyzastrzeżeniu,iżniejestnauką
paradygmatycznąwklasycznymrozumieniuprezentowanymprzezT.S.Kuhna(jako
ponastępującychposobienadrodzerewolucjikolejnychparadygmatów),lecz
wieloparadygmatyczną(poliparadygmatyczną,multiparadygmatyczną),azatem
umożliwiającąjednoczesnefunkcjonowaniewprzestrzeniteorii,badańimyślenia
oedukacjiwieluparadygmatów–paradygmatnajczęściejrozumianyjest
zaZ.Kwiecińskimjako„(...)zbiórogólnychiostatecznychprzesłanekwwyjaśnianiu
jakiegośobszarurzeczywistości,przyjętychwspołecznościuczonych–przedstawicieli
danejdyscyplinynaukowej,anastępnieupowszechnionyjakowzórmyślenia
wnormalnychzbiorowościachużytkownikównauki”14.W2009rokuZ.Kwieciński,
dokonującswegorodzajuanalizyfunkcjonowaniakategoriiparadygmatuwpedagogice,
skonstatował,iżpojęcietonajczęściejjeststosowanewtrzechznaczeniach15:jako
głównenurtymyślipedagogicznej,czyliuogólnionewzorymyśleniawnaukach
pedagogicznychbądźichwydzielonychsubdyscyplinach;jakoideologieedukacyjne,
czylitypowewzorymyśleniaorozwoju,wychowaniu,kształceniuzakotwiczone
wmyśleniupotocznymiwkulturze,„rozpoznawanewtórniewpedagogice,filozofii,
psychologii,socjologii,kulturoznawstwie,politologii,literaturoznawstwie(...),
formułowanewprostlubimplicite,niewprostwtekstachkulturyiopiniipublicznej,
wprzekonaniachzawodowychinaturalnychwychowawców”16;orazjakomodele,wzory
praktykiedukacyjnej,wzorcewartenaśladowania.Kategoriaparadygmatupozwala
zatemokreślićzarównoto,codlajednychjestteoriamiznajdującymiswoje
uzasadnieniewróżnychepistemologiachorazteoriachuczeniasię(jakwprzypadku
paradygmatubehawiorystycznegoikonstruktywistycznego),jakito,codladrugich
wydajesięmiećjedynieuzasadnienieideologiczne(jaknp.wprzypadkuparadygmatu
humanistycznegoikrytyczno-emancypacyjnego).Typowadlanaukspołecznychswoista
multiparadygmatycznośćpozwalanabudowaniemapyparadygmatów,także
wobszarzedydaktyki.JakjednakpodkreślaD.Klus-Stańska,„identyfikacja
paradygmatówwnaukachspołecznych,wtymtakżewdydaktyce,niejest
jednoznacznaimożebyćprowadzonawedługróżnychkryteriów.Jejefektzawsze
pozostajedyskusyjnyiobarczonyuproszczeniami”17.Stosującgłówniekryterium
antropologiczneokreślającesposóbwidzeniaczłowiekawprocesachedukacyjnychoraz
napodstawieanalizypolsko-iniemieckojęzycznejliteraturyprzedmiotuwyróżniam
czteryparadygmatydydaktykiakademickiej:
behawiorystyczny,humanistyczny,konstruktywistycznyorazkrytyczno-
emancypacyjny.DrogęwskazaniawymienionychparadygmatówopisujęwrozdzialeIII
pracywczęścizatytułowanej
Paradygmatyczneujęciadydaktykiakademickiej
.Rozdział
IVpracyParadygmatydydaktykiakademickiejzostałpoświęconyrekonstrukcji
poszczególnychparadygmatów.Każdyopisywanyzarysparadygmatudydaktyki
akademickiejjesttraktowanyjakopewnegorodzajukonstrukcjateoretycznałącząca
wizjęprocesukształceniastudentóworazwspieraniarozwojunauczycieliakademickich
zteoretycznymipodwalinamikonstytuującymirozwiązaniapraktyczne.Opisanewten
sposóbparadygmatydydaktykiakademickiejstanowiąpewnegorodzaju„modelowe
reprezentacje”,konstrukcjeteoretyczne.Rekonstrukcjizarysuparadygmatówdokonuję
zuwaginatrzyważneipowiązanezesobąaspekty: