Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
gregoriańskichspowodował,żeKościółodXIIw.rościłsobiepretensjedo
regulacjitakżesprawczystoświeckich.Papieskiedekretałycorazczęściej
odnosiłysiędoprawaspadkowegoczymałżeńskiego.Regulowałyumowy
wzrostznaczenia
dekretałówpapieskich
jakoźródełprawa
sprzedaży,darowizny,zastawuiinneobszaryprawaobligacyjnego,którymi
kanonicznego
wcześniejkościelnekanonyprawiesięniezajmowały.
Wprawdzienp.umowapożyczkibezsprzecznienależaładoświeckich
instytucjiprawnych,leczistniałaprzyjejzawarciumożliwośćnałożeniana
kredytobiorcęobowiązkuzapłatyodsetekoddługu,akażdy,ktożądałby
wypłatyodsetek,dopuszczałsięgrzechu(lichwazreligijnychwzględów
byłozakazana).GlosatorzywXIIIiXIVw.zsarkazmemstwierdzali,żepa-
pieżwkraczaHpodpretekstemgrzechu”wdziedzinyzastrzeżonedlausta-
wodawstwaświeckiego
8
.Wichprzekonaniu,Kościółnatakiejsamej
podstawieuzurpowałsobiewykonywaniesądownictwawsprawachkar-
nych.Zbiórdekretałówpapieskichz1234r.poddawałbowiemjurysdykcji
sądówkościelnychwieleprzestępstw,m.in.cudzołóstwo,bigamię,zniesła-
wienie,krzywoprzysięstwo,kradzież.Dziękitemujednakśredniowieczna
naukaprawakanonicznegorozwinęłacałkowicienoweinstytucjeikonstruk-
cjeprawne.Zrosłysięonenatrwałezeuropejskąkulturąprawną.
RządywKościeledwóchpapieżyoznakomitymprawniczymprzygoto-
waniu-AleksandraIII(1159-1181)iInnocentegoIII(1198-1216)-upo-
wszechniływprawiekanonicznymzasadę,żeustawodawstwoświeckie,
AleksanderIII
iInnocentyIII-wielcy
papieże-prawnicy
pozostającewsprzecznościzprzepisamikościelnymi,powinnozostaćod-
rzucone.OduchwałSoboruLaterańskiegoIVz1215r.,któryokreśliłsta-
nowiskoprawakanonicznegowsprawachmałżeńskichipostępowania
sądowego,ustawodawstwokościelnezaczęłowypieraćstopniowoprawo
zwyczajowe.Zwłaszczanowezasadyorganizacjisądownictwaiprocedury
sądowejzostaływkrótceprzeniesionedosystemuprawaświeckiego.
Wtensposóbprawokanoniczneaktywnieuczestniczyłowtworzeniupod-
staweuropejskiegosystemuprawacywilnegoikarnego.
NaukaprawakanonicznegowXIIiXIIIw.wniosładużywkładwrozwój
prawasądowegownowożytnejEuropie.Dorobekśredniowiecznejkanoni-
stykipozostawiłtrwałyśladwewspółczesnycheuropejskichsystemachpra-
tradycjaprawa
kanonicznego
wacywilnego,karnegoiprocesowego.
Wdziedzinieosobowegoprawamałżeńskiegoprzetrwałakanoniczna
koncepcjamałżeństwajakoumowypowstającejwdrodzezgodnego,dobro-
wolnegooświadczeniawoliprzyszłychmałżonków(consensusfacitnuptias).
prawokanoniczne
aprawocywilne
Kanonistykaopracowałaogólnąteorięprawaumów(zobowiązań),którą
przejęłaświeckadoktrynanaprzełomieXVIiXVIIw.Opierałasięonana
trzechzałożeniach:a)zobowiązaniejestwiążąceniezależnieodformy,
kanonicznateoriaumów
wjakiejjezłożono,b)prawniewiążącąmożebyćtylkoumowazawar-
tawsłusznym,usprawiedliwionymcelu,c)uznaniuzasady,żeumównależy
8
M.Bellomo,EuropäischeRechtseinheit.GrundlagenundSystemdesIusCommune,Verlag
C.H.Beck,München2005,s.78in.
31