Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
ROZDZIAŁ1
OŚWIECENIE
Wszelakofilozofowieowi,choćzdawaćsięmoże,żeręceichstworzonesąjedyniedogrzebaniawbłocie,
oczyzaśdoślęczenianadtyglemlubmikroskopem,wrzeczysamejdokonującudów.
MaryShelley,Frankenstein
M
azmarła1lutego1851roku.Całejejpięćdziesięciotrzyletnieżyciebyłowypełnione
aryWollstonecraftShelley(zdomuGodwin)urodziłasię30sierpnia1797roku,
skandalami,kontrowersjamiicierpieniem.Jakstwierdzono,byłaona„ucieleśnieniem
angielskiegoruchuromantycznego”.PozostawiłaposobiesynaPercy’ego
Florence’aShelleya,nazwanegotakpoojcu,poeciePercymByssheShelleyu.Jejżycie
przypadłonaokreswielkiegoprzewrotupolitycznego,społecznegoinaukowego,który
wewszystkichswoichaspektachznalazłwyrazwjejarcydziele–Frankensteinie.
Jaktosięstało,żenastolatkastworzyładziełoliterackie,któreoddwóchwieków
zachwyca,dajenatchnienie,azarazemprzeraża?Podobniejakwymyślonegoprzez
siebiepotworazłożyłazrozmaitychelementów,takzebrałaróżneokruchyzwłasnego
życiaisprawniewymieszałazesobą,tworzącutwór,któryjestczymświęcejniżsumą
swoichczęści.Kształtostatecznemudziełunadałymiejscaodwiedzaneprzeznią
podczaspodróży,spotykaniludzieiliczneprzeczytaneprzezniąksiążki.
Powieśćopublikowanaw1818rokuzawładnęłacałąspuściznąliterackąMary
Shelley,takjakpotwórzdominowałżyciejegotwórcy,VictoraFrankensteina.
Frankensteinprzyniósłpisarcesławę,choćniefortunę,iszybkozostałuznany
zaklasycznąpozycjęliteracką.W1831rokudziełowłączonodoseriiklasycznych
angielskichpowieści,copozwoliłoautorcenawprowadzeniezmianiulepszeń.Znacznie
popularniejszejesttodrugiewydanie,alemywtejksiążcebędziemyzajmowaćsię
ijednym,idrugim.
Częstomówisię,żeFrankensteinjestpierwsząpowieściązgatunkufantastyki
naukowej,atymczasemnajegostronicachmożnaznaleźćwielefaktównaukowych.
Wniniejszejksiążcepragniemyprzyjrzećsięlicznymsprawomiokolicznościom,jakie
wpłynęłynapowieść,wszczególnościzaśstojącymzanimifaktomnaukowym.Mary
wymyśliłaswychbohaterów–coprawdawdużejmierzeopierającsięnarealnych
postaciachzwłasnychkręgów–niemniejjednaknauka,którąstudiowalijej
bohaterowie,byłabardzorzeczywista.Nawetalchemicy,którzyfascynowali
powieściowegoVictoraFrankensteina,żyliwrealnymświecie.Faktynaukoweustąpiły
miejscafantastycenaukowejdopierowtedy,gdyVictorowiudałosiędokonać
sensacyjnegoodkryciatajemnicyżycia.
Abyzrozumieć,wjakisposóbMarystworzyłaswojedzieło,wartoprzyjrzećsię
politycznym,społecznyminaukowymrealiom,wktórychwzrastała,atakżeosobom
idoświadczeniom,któreodcisnęłyswojepiętnonacharakterzepowieści.Ideeipojęcia,
któreznalazłyswójgłębokiodźwiękweFrankensteinie–nauka,życie,
odpowiedzialność–leżaływcentrumfilozoficznejipublicznejdebatywstuleciu
poprzedzającymwydanieksiążki.Wkolejnychrozdziałachzbadamyistotnywpływ
dzieciństwaMarynakształtpowieści,anastępnieprzyjrzymysiędokładniepewnym