Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
32
Relacjazależnościwnauceostosunkachmiędzynarodowych
podjęlikonsekwentnedziałanianarzeczwcieleniawżyciezałożeńideologiinazistow-
skiej,którejnajbardziejzbrodniczymprzejawemstałasystematycznaeksterminacja
ludnościżydowskiej.
2.3.Okres„zimnejwojny”
PoIIwojnieświatowejzwycięskiemocarstwapodjęłydziałanianarzeczstworze-
nianowegoładumiędzynarodowego,opartegonazasadachsuwerennejrówności
państwizakazuużyciasiły68.Jejpraktycznymprzejawemstałsięprocesdekoloniza-
cji.Kolonializmjawiłsięjakocorazwiększyanachronizm,m.in.zpowodukosztów,
jakiezasobąpociągał,oraznarastającychaspiracjiludówkolonialnych.Ponadtoich
emancypacjęwspierałyzarównoStanyZjednoczone,jakiZSRR69.Wefekcieprocesu
dekolonizacjipo1945r.powstałoponadstonowychpaństw70.
Starezależnościzostałyjednakzastąpioneprzeznowe.Pozakończeniuwojny
ukształtowałysiędwapolityczno-wojskoweblokiskupionewokółStanówZjednoczonych
iZwiązkuRadzieckiego;ichrywalizacjaprzeszładohistoriijakonzimnawojna”.ZSRR
kontrolowałściślewiększośćpaństwEuropyŚrodkowej.Wskładblokuskupionego
wokółZwiązkuRadzieckiegowchodziłyrównieżpozaeuropejskiepaństwakomuni-
styczne,m.in.Mongolia,Kuba,Wietnam,KoreaPółnocna.Własnądrogęrozwoju
wybrałym.in.ChińskaRepublikaLudowaiJugosławia,cobyłomożliwedziękisile
lokalnejpartiikomunistycznejwobupaństwach,aponadtobrakubezpośredniego
sąsiedztwazZSRR(wprzypadkuJugosławii)ipotencjałowidanegokraju(wprzy-
padkuChin).InstytucjonalnymprzejawemhegemoniiZwiązkuRadzieckiegobyłyRada
WzajemnejPomocyGospodarczej(1949r.)iUkładWarszawski(1955r.).W1968r.
ZSRRsformułowałtzw.doktrynęBreżniewazakładającąprawopaństwkomunistycz-
nychdointerwencjiwkażdymkrajubloku,wktórympodjętobydziałanianarzecz
odejściaodustrojukomunistycznego.WpraktyceArmiaRadzieckainterweniowałana
Węgrzech(1956r.),siłyUkładuWarszawskiego-wCzechosłowacji(1968r.).Relacje
ZwiązkuRadzieckiegozpaństwamiEuropyŚrodkowejprzeszływlatach1945-1989
znacznąewolucję.AndrzejSkrzypekwyróżniłwtymkontekścietrzyzasadniczeetapy
rozwojustosunkówpolsko-radzieckich:uzależnienia(1944-1957),autonomii(1956-
-1965),klientelizmu(1965-1989)71.Blokkomunistycznyosłabiałytakieczynniki,jak
68KartaNarodówZjednoczonych,SanFrancisco,26.06.1945,w:S.Bieleń(red.),Prawowsto-
sunkachmiędzynarodowych.Wybórdokumentów,OficynaWydawniczaASPRA-JR,Warszawa2004,
s.31.
69R.vonAlbertini,op.cit.,s.14,22;W.Malendowski,op.cit.,s.290-291.
70Por.J.Springhall,DecolonizationSince1945:TheCollapseofEuropeanOverseasEmpires,
Palgrave,Basingstoke-NewYork2001,s.xi-xii.Ostatnimpaństwem,któreuzyskałoniepodległość
byłowzależnościodtego,jakądatęprzyjąć,Palau,do1994r.terytoriumpowierniczeStanówZjed-
noczonychlubTimorWschodni,do1975r.koloniaportugalska,następnieanektowanyprzezIndone-
zję;państwotouzyskałopełnąniepodległośćw2002r.
71A.Skrzypek,Mechanizmyuzależnienia:stosunkipolsko-radzieckie,1944-1957,WyższaSzkoła
Humanistycznaim.AleksandraGieysztora-OficynaWydawniczaASPRA-JR,Pułtusk-Warszawa2002;
idem,Mechanizmyautonomii:stosunkipolsko-radzieckie,1956-1965,WyższaSzkołaHumanistyczna
im.AleksandraGieysztora-OficynaWydawniczaASPRA-JR,Pułtusk-Warszawa2005;idem,Mecha-