Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
3.Główneinterpretacjebadawczerelacjizależności
3.2.Szkoła„dependencji”
47
Koncepcjandependencji”(zależności)powstaławopozycjidoszkołymoderniza-
cji,którawiązałazacofaniepaństwTrzeciegoŚwiatazichwewnętrznymiproblemami
izakładała,żeprzyjęcieprzeztekrajeeuropejskiegowzorcarozwojuiwłączenieichdo
światowejgospodarkipozwolitetrudnościprzezwyciężyć169.nDependentyści”upatry-
waliźródłaproblemówekonomicznychpaństwPołudnianiewczynnikachwewnętrz-
nych,alewkształciesystemumiędzynarodowego.Ichgłównymprzedmiotemzainte-
resowańbyłaAmerykaŁacińska170.
Pierwszoplanoweznaczeniedlapowstaniaszkołyndependencji”miałypraceRaula
Prebischa.Tenargentyńskiekonomistauważał,żedominująceteorieekonomicznenie
wyjaśniająwnależytysposóbsytuacjipaństwlatynoamerykańskich.Dlategostworzył
modelkapitalizmuperyferyjnego.Jegozdaniem,kapitalizmrozwijałsięnierównomier-
nie.Wefekcienastąpiłpodziałpomiędzycentrum,dysponującymmonopolemwzakre-
sienowychtechnologiiiwytwarzaniaśrodkówprodukcji,aperyferiami,pełniącymirolę
pierwszegoogniwawprocesieprodukcji.Istnieniepaństwperyferyjnychbyłoważne
dlacentrum-pełniłyonefunkcjędostarczycielatanichsurowcówiproduktówrol-
nychorazmiejscalokatykapitału.Sytuacjasamychperyferiibyłajednakniekorzystna
-niewielkaprodukcjaprzemysłowaibraktowarówtechnologiczniezaawansowanych
prowadziłydouzależnieniaodimportuideficytuwhandluzagranicznym,aniska
wydajnośćiniekorzystnetermsoftradesprawiały,żekrajeperyferyjneniemogły
akumulowaćkapitału,costałosięprzyczynąichstrukturalnegozacofania171.Wkład
wrozwójszkołyndependencji”wniosłyteżkoncepcjeamerykańskiegoekonomisty
PaulaBarana,którydowodził,żezacofanie,niedorozwójkrajówniekapitalistycznych
jestnietylkowarunkiemekspansjikapitalizmuwtychpaństwach,alerównieżnastęp-
stwemichwłączeniadoświatowegosystemukapitalistycznego172.
169GeneralIntroduction,w:Ch.Abel,C.M.Lewis(eds.),LatinAmerica,EconomicImperialism
andtheState:thePoliticalEconomyoftheExternalConnectionfromIndependencetoPresent,The
AthlonePress,London-Dover1985,s.2.Jednymzbardziejznanychprzedstawicieliteoriimoderni-
zacjibyłWaltW.Rostow.Uważałon,żekażdespołeczeństwomożnazaklasyfikowaćpodwzględem
ekonomicznymdojednejzpięciukategorii:społeczeństwotradycyjne,okresprzygotowaniadostartu,
start,dojrzałośćgospodarcza,konsumpcjamasowa.Wśródwarunkówumożliwiających(ułatwiających)
nstart”Rostowwymieniałwprowadzenienowoczesnychsposobówprodukcji,aletakżem.in.zasoby
naturalne,potencjałhandlowy,strukturępolitycznąispołeczną,naukę.Wspomnianyautorsądziłwresz-
cie,żemożliwyjestneksport”rozwojupoprzezkontakt-wtymrównieżwdrodzeekspansji-pomię-
dzykrajamirozwiniętymiirozwijającymisię.Zob.W.W.Rostow,TheStagesofEconomicGrowth.
ANon-CommunistManifesto,CambridgeUniversityPress,Cambridge1960,s.4,6-7.
170WPolscetematykątązajmowałsięwszczególnościRyszardStemplowski.Zob.R.Stemplow-
ski,Zależnośćiwyzwanie.ArgentynawobecrywalizacjimocarstwanglosaskichiIIIRzeszy,Książka
iWiedza,Warszawa1975;idem(red.),AmerykaŁacińska.Dyskusjaorozwoju,Czytelnik,Warszawa
1987.
171A.Wróbel,RaulaPrebischawizjagospodarkiświatowejijegorolawrozwojuteoriiwymiany
międzynarodowej,w:R.Kuźniar(red.),PorządekmiędzynarodowyuproguXXIwieku,Wydawnictwa
UniwersytetuWarszawskiego,Warszawa2005,s.620-623.
172P.A.Baran,Ekonomiapolitycznawzrostu,PolskieWydawnictwaEkonomiczne,Warszawa1963,
s.136-141.