Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
26
Zmianyklimatyczne-przyczyny,przebiegiskutkidlaczłowieka
Takprzedstawiasięogólnyobrazsprzężeńiprzejśćmiędzystanamipółstabil-
nymi.Jaknależałosięspodziewać,klimatolodzykontynuująbadanianadujemnymi
idodatnimisprzężeniamiwsystemie.Odpołowylat80.XXw.,gdytechnologiainfor-
matycznastałasięnatyledoskonała,byumożliwićtworzeniemodelioodpowiedniej
złożonościiuzyskaćinteresujące,nadającesiędointerpretacjiwyniki,badaniamode-
loweuzyskująwielomilionowedotacje.Modeledobrzeoddająogólnecechyklimatu,
aleznaczniegorzejszczegóły,zarównowprzestrzeni,jakiczasie.Niestety,czasem
wynikiniepasujądotego,cowiemy(p.rozdz.5).Naprzykład,wlatach90.XXw.
modelesłaboodtwarzaływarunkiklimatycznewwysokichszerokościach(ocieple-
nienastępowałotamznacznieszybciej,niżprzewidujątomodele).Modelezpoczątku
XXIw.uwzględniająniektóreprocesyzachodzącewbiosferze,alewciążniesądosko-
nałe.Jednakżestająsięcorazlepsze,ichrozdzielczośćrośnie(wpionieipoziomie)
iuwzględniającorazwięcejcechiprocesówdziałającychwsystemieziemskim.Od
końcalat90.XXw.programiścistopniowouwzględniająwmodelachprocesybiolo-
giczneidlategowynikisącorazbliższerzeczywistości(wynikomeksperymentów).
Biolodzyigeolodzymająwieledozrobienia,ponieważzdarzeniaklimatyczneczęsto
zaznaczająsięwekosystemie,czegośladymożemyznaleźćwzapisiegeologicznym.
Nietylkodlatego,żeróżnegatunkiżyjąwodmiennychwarunkachklimatycznych,
aletakżedlatego,żesąmodyfikowaneprzezdługoterminowezmianyklimatu(co
widaćnp.wsłojachdrzew,wrócimydotegowrozdziale2).
Przed1980r.mieliśmysłabepojęcieotym,jakzmieniasięklimatglobalny,ist-
niałynawetwątpliwościcodotego,czysięociepla,czyochładza.Gdywlatach70.
XXw.analizowanopierwszerdzenielodowestwierdzono,żeostatniezlodowacenie
trwało100000lat,apoprzedniinterglacjałokoło10000lat,żeprzejściemiędzynimi
byłonagłe,aniestopniowe.Dlategowiedząc,żeobecnyinterglacjał(holocen)trwa
jużokoło10000lat,wlatach70.XXw.sądzono,żenastępnezlodowaceniesięzbliża
icywilizacjizagrażaraczejglobalneochłodzenie.Koniecznebyłybadania,byocenić
siłęróżnychczynnikówoddziałującychnaklimat.Wlatach80.XXw.uświadomiono
sobie,żenaszaplanetaogrzewasię.Gazycieplarnianepochodzeniaantropogenicz-
negododanodoczynnikównaturalnychpowodującychocieplenie,iokazałysięone
silniejsze,niżtepowodująceochłodzenie.Powstałopytanie,jaksilnegoocieplenia
możemysięspodziewaćprzydwutlenkuwęglaemitowanymprzezczłowiekapod-
czasspalaniapaliwkopalnychijaktowyglądanatlezmianinnychczynnikówdecy-
dującychozmianachklimatu?ByłototematempierwszegoraportuIPCCopubliko-
wanegow1990r.
1.6.Inneczynnikioddziałującenaklimat
ZmiennośćparametróworbitalnychZiemiopisanaprzezMilankoviciaizmianyzdol-
nościodbijaniapromieniowaniasłonecznego(albedo)pokrywlodowych(iinnych
powierzchni)pokazują,żenietylkogazycieplarniane,aleteżinneczynnikioddzia-
łująnaklimat.Poprzezmechanizmsprzężeńzwrotnychzwiększająlubzmniejszają
rozmiarzmian.Takżeichwłasnazmiennośćmożewpłynąćnaklimat.Jednakżewięk-
szośćklimatologówzgadzasię,żeantropogenicznyzastrzykgazówcieplarnianych