Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Narządyprzewodupokarmowego
Narządyprzewodupokarmowegowykazująścisłeprzystosowaniaanato-
micznedopełnionychfunkcji.Przyjmowanie(odgryzaniekęsa)pokarmuwarunkują
zębysieczne,którychpowierzchniażucianakoroniemapostaćwąskiejkrawędzi
siecznej.Rozdrabnianiepokarmuiwstępnaemulgacjatłuszczuorazjegoprzesuwa-
niedodalszychodcinkówprzewodupokarmowegosąuwarunkowanedziałaniem
zębówprzedtrzonowychitrzonowychorazniektórychmięśnigłowy.Dużapo-
wierzchniażuciatychzębówzodpowiedniodwomaiczterema-pięciomaguzkami
służydomiażdżeniairozcieraniapokarmuwprocesieżucia.
Cyklicznyruchzębówszeregugórnegowzględemzębówszeregudolnegojestwy-
nikiemsilnychskurczówmięśniżuciowych:żwaczy,skroniowychiskrzydłowych,
którepowodujązamykanieiotwieranieszczękorazichprzesuwaniedoprzodu,
tyłuinaboki.Zmięśniamitymiwspółdziałająmięśniewarg,policzkówijęzy-
ka,któreumożliwiająmieszanieiprzemieszczanietreścipokarmowej,abyznalazła
sięmiędzyzębamitrzonowymi.Mięśniejęzyka,kurczącsię,przesuwająponadto
uformowanykęspokarmuwkierunkugardła,zapoczątkowującprocespołykania.
Działanietychmięśnizależyodnaszejwoli,choćprocesżuciajestteżkontrolowa-
nyodruchowo(ośrodekodruchużuciaznajdujesięwpniumózgu),abyzapobiec
np.przedostawaniusięjęzykamiędzyzębygórnegoidolnegoszeregu.Żuciejest
etapemtrawieniamechanicznegopokarmuimaszczególneznaczeniewprzypadku
produktówpochodzeniaroślinnego,umożliwiabowiemprzerwaniecelulozowych
ściankomórkowych(sokitrawienneczłowiekaniezawierająenzymurozkładającego
celulozę)idostępenzymomtrawiennymdoskładnikówodżywczychznajdujących
sięwewnątrzkomórek.
Doświatłajamyustnejuchodząprzewodywyprowadzającedużychgruczołów
ślinowychzwanychśliniankami.Sątoparzystegruczołyzlokalizowanewokoli-
cyprzyusznej,podżuchwowejipodjęzykowejnoszącenazwypochodząceodich
lokalizacji:
»śliniankiprzyusznemająbudowęsurowiczą,aichkomórkiwydzielają
główniebiałka,wtymenzymamylazęślinową(ptialinę),
»śliniankipodżuchwoweipodjęzykowemająbudowęmieszanąsurowiczo-
-śluzową;obokbiałekwydzielająmucynynadającelepkośćślinie,czyli
mieszaniniegruczołówślinowychdużychimałych.Wwarunkachpod-
stawowychwiększośćślinywydzielająśliniankipodżuchwowe;popo-
budzeniuichrolajestmniejsza,aponad50%ślinywytwarzająślinianki
przyuszne.
Kolejnymprzystosowaniemprzewodupokarmowegodopełnionychfunkcjijestbu-
dowabłonyśluzowej.Zawieraonagruczoływydzielającesokitrawienne.Wbłonie
śluzowejjamyustnejzlokalizowanesąmałegruczołyślinowezbudowanezkomó-
rekśluzowychi/lubsurowiczych,wytwarzającychkomponentęodpowiedniośluzową
(mucyny)ibiałkową(m.in.enzymytrawienne)śliny.
12
Trawienieiprzemianamaterii