Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
31
tudwóchnastępującychposobieaktów.Aktjesttylkojeden:nSłyszenie
wnajwłaściwszymsensiezwróconejestkudźwiękowi,azwracającsię
kuniemu,ujmuje,jaksięwydaje,mimochodemidodatkowotakżesamo
siebie”(Brentano1874/1999,s.183).PodobniejestuHusserla.Jakpisze,
nja”niedasiępomyślećjakoczegośoddzielonegoodprzeżyć,ntaksamo
jakinaodwrót,przeżyćtychniedasiępomyślećinaczej,jaktylkojako
ośrodek,wjakimtoczysiężycieJa”(Husserl1924/1974,s.141).
Obserwacjamożedotyczyćtylkoobiektów(wedleokreśleńBrentano)
pierwotnych;samosłyszenie,widzenie,myślenieitp.sąwspółujmowane.
Jedyniewakcieprzypominaniasobieiretrospekcjimożemy,kierującna
nieswojąuwagę,dokonywaćczegośnakształtobserwacji.Własneprze-
życiastająsięwówczasobiektamipierwotnymi.Obserwacjatakaniejest
jednakmożliwapodczasaktualnegoprzeżywaniaczydzianiasiępewnych
wydarzeńpsychicznych.Zauważmy,żeztego,copowiedzianodotych-
czas,wynikawyraźnie,iżpierwotnaznajomośćsiebieniepowinnabyć
mylonaanizrefleksją,awięcskierowaniemuwaginasamegosiebie,ani
zintrospekcją,awięcobserwacjąizdawaniemsprawyzeswychświado-
mychstanów.Jesttomomentistotny,aczęstoumykauwadze.
nJa”,októrymbyłamowadotychczas,możemy,nawiązującdoKan-
taczyfenomenologów,określićjakonczyste”czytranscendentalne.Owo
nczysteja”czynczystypodmiot”istniejewstrumieniuprzeżyć,nieprze-
mijającjednaktakjakone.Chociażtonja”jestzmiennewswoichdozna-
niachczyaktach-niezmieniato,jakzauważaHusserl,jegosamego;jako
takieonotrwa.Dlategonienależynczystegoja”czynczystegopodmiotu”
utożsamiaćznja”realnejosobyczyzpodmiotemempirycznym.nCzysty
podmiot”nieposiadanabytychcechcharakteru,zdolności,dyspozycji.
Abymócpoznawaćsiebieempirycznie,niezbędnesąlicznedoświadcze-
nia,choć-jakpowiedziano-wiedzatakzdobytamożebyćzawodna.nJa”
-takjakosobiemyślę,zokreślonymicechamiczydyspozycjami-mogę
nawet,jakzauważaHusserl,nieistniećrealnie.nZdrugiejstrony[nato],
abymwiedział,żeczystejaistniejeiczymonojest,niemożemiżadne,
choćbynajwiększenagromadzeniedoświadczeńsiebiesamegodostar-
czyćlepszegopouczenianiżpojedynczedoświadczeniejednego,jedynego
cogito”(Husserl1924/1974,s.148).ZdaniemHusserla,wtakimnczy-
stymja”niemanictajemniczegoczymistycznego-pojawiasięono,oile
nja”jesttraktowanejakokorelatspostrzeżenia,jakozwróconenato,co
spostrzegane.Owonja”jestzarównoaktywne,jakipasywne,przechodzi
płynniezaktuwakt,doznajepobudzeńodobiektów,jestprzezniepocią-
gane,aleteżzajmujewzględemnichpostawę,zwracającsięodjednego
obiektukudrugiemu(Husserl1924/1974,s.300idalsze).Jakpodkreślają
fenomenolodzy,aktywnośćpodmiotumatucharakterspontaniczny,przez
conależyrozumieć,żepodmiotsamjesttwórcąsensutego,cozostaje