Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
XX
PSYCHOLOGIASĄDOWA
współczesnej.Nicwięcdziwnego,żepsychologiapoznawcza,jakdotądniezastą-
pionawanaliziewieluzjawisk,jestostojąmyśliteoretycznej,źródłeminspiracji,
ramąstosowanądoopisuiwyjaśnianiaróżnychzachowańodbiegającychodnorm
moralnychczyprawnychtakżewprzedstawianymdzieleJanaStanika.
Nietrudnojestzrekonstruowaćtypowydlapsychologiipoznawczejschematmy-
śleniateoretycznegozastosowanywtejksiążce.Sprawapierwszatoprymatuczenia
się.Toprzekonanie,żezachowania,aleteżmechanizmyregulacjitychzachowań,są
rezultatemuczeniasię.Otym,kimczłowiekjest,jaksięzachowuje,jakiesąźródła
zaburzeńwjegozachowaniudecydujedoświadczeniejednostki.Dotyczytowszel-
kichzachowań,istotnychwartości,repertuarudostępnychzachowańzarównotych
Uwnormie”
,jakitychwykraczającychpozanormę.Psychologowie,cowartopodkre-
ślić,rzadkoodwoływalisiędobiologicznychmechanizmówjakoźródełzachowań
antysocjalnych.Topomysłynajczęściejprawników,lekarzy,duchownych.Psycho-
logowieznacznieczęściejwskazująnaczynnikisytuacyjneorazwłaśnienauczenie
sięjakoprzesłankizaburzeńwzachowaniusię.Cowięcej,psychologowiedowodzą
skutecznie,żeto,cozwykliśmynazywaćnormą,jesttakżerezultatemuczeniasię,
konsekwencjątego,coczasemnazywasięstatystykądoświadczenia.
Sprawadrugatokonsekwencjeuczeniasię,awięcwielkaizróżnicowana
struktura,którąnajlepiejnazwaćorganizacjądoświadczeniajednostki,aktórą
niektórzynazywająosobowością.Najważniejszakwestiazpunktuwidzeniapo-
znawczejpsychologiisprowadzasiędopytania,pocotaorganizacjapowstaje.
Odpowiedzijestkilka.
Powstajeonazatempoto,abywgłowiekażdegoznaszainstalowaćpoznawczą
reprezentacjęświataisiebiesamego.Słowem,obrazświataiobrazwłasnejoso-
by.Aściślej–wieleobrazów.Iten–obrazświatarealnego,iten–obrazświata
idealnego.Atakżeodpowiednio–to,conazywasięJarealnym,ito,conazywa
sięJaidealnym.Jakijestświat,jakibyćpowinienijakiegoktośpragnie.Podobnie,
jakijestem,jakibyćpowinienemijakibyćpragnę.Wobrazachrealnychdominuje
powtarzalność,typowość,to,conazywamystanaminormalnymi.Wobrazach
idealnychdominujewyobraźnia,różnorodnośćstanówmożliwych,zktórychczęść
nabieraszczególnegoznaczenia–stająsięstandardamistanówpożądanych.Nie-
trudnozauważyć,żesątonajważniejszeźródłacelów.
Reprezentacjapowstajetakżepoto,abystanowićprzesłankiwartościowania:co
jestdobre,cojestważne,cojestładne.Źródłemwspomnianychwartościowańjest
różnicamiędzytym,cojeststandardemstanupożądanego,astanemrzeczywistym.
Dotyczytorównieżstanowieniacelówiwartościowaniaosiągnięć.Tuznajdziemy
podzielaneprzekonania,czylito,conazywasięzazwyczajkolektywnymsystemem
znaczeń.Tuznajdziemyteżprzesłankiwartościowaniasiebiesamegoijakojednost-
ki,ijakowartościowegoczłonkawartościowejsubiektywniegrupyspołecznej.