Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
czyznyśrodowiskowej(np.psycholożka,socjolożka,architektka,docentka)lubwystę-
pująrzadkoisąpostrzeganejakonienormatywne(np.ministerka,premierka,pilotka),
choćrealizująonemodelsystemowy49.Istniejebowiemalternatywnymodeltworzenia
tychnazw,bezzmianyformy,aprzeznadanieistniejącymnazwomrodzajużeńskiego
ipozostawienieichwformienieodmienionejwzdaniu:tapsycholog-Rozmawiał
zpsycholog;taminister-Wystąpienieminister;taarchitekt-Projektznanejarchitekt.
Doniedawnapowszechniejszybyłtendrugimodeltworzenianazwżeńskich50,ostat-
niozarysowujesiętendencjadowprowadzanianazwżeńskichtworzonychodmęskich
takżedoogólnejodmianyjęzyka.
•Wnormiepozostajątakże,jakpisaliśmy,wyjątkijęzykowe,np.reliktoweformy
liczbypodwójnej:rękoma,oczyma,wręku51,czydawneformyprosteprzymiotników,
np.kontent,rad,gotów,zdrów52.Niemająjużoneoparciawmodelachsystemu,gdyż
modeletewyszłyzjęzyka,nierazprzedwiekami.
•Zdrugiejstronywnormiesąjużtakienowewyrazy,jakparafiada,gimnazjada
czyekonawozy,ekorozwój,ekoturystyka;e-podpis,e-zakupy,e-usługi,e-podróżnik,
którymdotądnieodpowiadałyutrwalonemodelesystemowe.Formacjetypupara-
fiada,gimnazjadazostałyutworzonenawzórwyrazówolimpiada,spartakiadaczy
uniwersjada,którewpolszczyźniebyłyodrębnymizapożyczeniamileksykalnymi.
Utworzenienagrunciepolskimtychwyrazów,atakżenp.liceada,skautiada,telewi-
zjada,familiadaitp.pozwalaprzypuszczać,żeotopowstajenowymodelsłowotwór-
czy:(TEMATRZECZOWNIKOWY=FORMANT-ada=4nazwaimprezy,turnieju,
polegającychnarywalizacjiosóbopewnymstatusie’),wchodzącydosystemujęzy-
kowegopolszczyzny.
Możnaprzyjąć,żewszedłjużdosystemunaszegojęzykamodel:CZĄSTKA
OBCAOCHARAKTERZEPRZEDROSTKA+TEMATRZECZOWNIKOWY
POLSKI,wzorowanynamodelachinnojęzycznych(angielskich,niemieckichitd.),
reprezentowanyprzezzaaprobowanejużwnormiejęzykowejtakieuzualneformacje,
jakagrowypoczynek,antypodatek,antyprawo,arcypomysł,automyjnia,ekonawozy,
ekorozwój,ekstraślub,europoseł,eurowybory,kontrgra,kontrprzykład,minichoinka,
49Należyprzytympamiętać,żeodrzeczownikowychnazwzawodówitytułówmęskichtworzy
sięsystemowoformyżeńskiezapomocąprzyrostków-inilub-ka,alenieelementem-a.Takwięc
systemowoniepoprawnesąpojawiającesięwuzusieformy*premiera,*ministra.Odkilkunazw
męskichtrudnojest,zewzględówmorfologicznych,utworzyćnazwyżeńskie,por.*wójciaczy*szpież-
ka||szpiegini(?).
50Wtekstachoficjalnychwystępujeteżtendencjadoużywanianazwrównobrzmiącychzmęskimina-
wetwtedy,gdyistniejątradycyjnenazwyżeńskie,por.Annajestnauczycielembiologii.Toznanaredaktor.
51Taformajestdziśzresztąużywana,niezgodniezdawnymmodelem,jakoformalp:Wjednymręku
trzymałasiatkęzzakupami,nadrugimniosłasynka.Dawniej:Trzymaładzieckonaoburęku(takisens
miałnapis,spotykanyjeszczewlatach50.XXw.wśrodkachkomunikacjimiejskiej:Miejscedlamatki
zdzieckiemnaręku=naoburękach).
52Przymiotnikówotakiejpostaciwmianownikulprodzajumęskiegojestkilkanaście.Czteryznich:
kontent,powinien,rad,wartmajątylkotakąformę,inne:ciekaw,godzien,gotów,łaskaw,pełen,pewien,
wesół,winien,zdrówwystępująwtejformietylkojakoorzecznik,wfunkcjiprzydawkimająformępełną:
ciekawy,godny,gotowyitd.
25