Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
40
Relacjazależnościwnauceostosunkachmiędzynarodowych
żytnychprzemiangospodarczych,skorojużstarożytnitworzyliimperia.Należałogo
zatemuznaćzaatawistycznącechęludzkiegocharakteru,jedenztychprzymiotów
człowieka,któreprzetrwałyzdawnychczasów117.
Tradycyjneinterpretacjeimperializmu-zwłaszczamarksistowska-byłyprzed-
miotemszerokiejkrytyki.Wskazywanonafakt,żeekspansjamilitarnaniejestniezbęd-
nymwarunkiemeksportukapitału118.Wyrażanoprzekonanie,żewspomnianepodejścia
cechujenadmiernydeterminizmekonomiczny,którypomijainneczynnikikształtujące
stosunkimiędzynarodowe119.Marksistowskąkoncepcjęimperializmudyskredytowała
teżekspansjonistyczna(nimperialistyczna”)politykaZSRR120.Niektórzymarksiści
zarzucaliponadtoLuksemburg,Leninowiiinnym,żeodeszliodpierwotnychzałożeń,
utożsamiająckapitalizmzimperializmemijegonegatywnymikonsekwencjami.Autor
Kapitału,jakwspomniano,uważałkapitalizmzaczynnikmodernizującykrajesłabo
rozwinięte.Jegonastępcyodrzucilitozałożenie121.
WdrugiejpołowieXXw.inapoczątkuobecnegostuleciastudianadimperializmem
objęłyszerokiiniespójnyzbiórkoncepcji.Wedleniektórychautorówmożnadonichzali-
czyćnp.analizęneokolonializmu,badanianadniedorozwojemczykoncepcjętzw.impe-
rializmuwolnorynkowego122.Wtymkontekścienauwagęzasługujączterypodejścia.
JohannGaltungprzedstawiłkoncepcjęimperializmustrukturalnego.Podjąłonpróbę
odejściaodekonomicznegodeterminizmu,wskazując,żeimperializmmożezachodzić
wewszystkichrodzajachstosunkówmiędzynarodowych(Tabela1).Galtunguważał,
żewprzeszłości,wczasachkolonialnych,podstawowymnarzędziemimperializmu
byłafizycznaobecność,okupacjakraju,będącegoprzedmiotemekspansji.Wczasach
jemuwspółczesnychkluczowymśrodkiempolitykiimperialistycznejbyłyorganiza-
cjemiędzynarodowe.Wprzyszłościmiałysięnimstaćnarzędziakomunikacyjne123.
Galtungsformułowałrównieżtezę,żewprzypadkurelacjiocharakterzeimperialnym
istniejezgodnośćinteresówszerokorozumianychwarstwwyższychpaństwacentrum
(metropolii)iwąskichelitpaństwaperyferiiorazniezgodnośćinteresówniższychgrup
społecznychwobupaństwach.Takiukładjestelementemzapewniającymtrwałość
relacjiimperialnej124.
117J.A.Schumpeter,Imperialism.SocialClasses:TwoEssays,LudwigvonMisesInstitute,Auburn
(Al.)2007,s.23,65.
118K.N.Waltz,Strukturateoriistosunkówmiędzynarodowych,WydawnictwoNaukoweScholar,
Warszawa2010,s.30;B.J.Cohen,TheQuestionofImperialism:thePoliticalEconomyofDominance
andDependence,BasicBooks,NewYork1973,s.230.
119A.Linklater,Marksizm,w:S.Burchilliin.,Teoriestosunkówmiędzynarodowych,Książka
iWiedza,Warszawa2006,s.171-172.
120A.Cohen,RussianImperialism.DevelopmentandCrisis,Praeger,Westport(Ct)1996,s.152;
L.S.Feuer,ImperialismandtheAnti-ImperialistMind,TransactionPublishers,NewBrunswick(N.J.)
1989,s.1;A.Linklater,op.cit.,s.187.
121B.Warren,Imperialism:PioneerofCapitalism,Verso,London1980,s.3-7.
122Por.np.W.J.Mommsen,TheoriesofImperialism,UniversityofChicagoPress,Chicago1982,
s.70-140.
123J.Galtung,AStructuralTheoryofImperialism,nJournalofPeaceResearch”1971,vol.8,
no.2,s.94.
124Ibidem,s.84.