Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
3.Główneinterpretacjebadawczerelacjizależności
43
Kończąctenprzeglądwspółczesnychkoncepcjiimperializmuwartozwrócićuwagę
naksiążkęImperiumautorstwaAntoniaNegriiMichaelaHardta,uważanąprzeznie-
którychzanmanifestkomunistycznyXXIw.”138Wspomnianiautorzyuważają,że
imperializmprzeminął.Żadnepaństwo,wtymiStanyZjednoczone,niejestwstanie
prowadzićpolitykiimperialistycznej.Istniejenatomiastnadalimperiumpanującenad
całymncywilizowanym”światem,kontrolującenietylkoterytoriumiludzi,alekreu-
jąceświatprzeznichzamieszkany.WażnąrolęodgrywająwnimStanyZjednoczone,
niemniejwspółtworząjemiędzynarodoweorganizacjefinansoweiprzedsiębiorstwa
międzynarodowe.Wtychwarunkachrolapaństwulegaograniczeniu139.Wymiernym
przejawemistnieniaimperiumjestcorazszerzejinterpretowaneprawodointerwencji140.
KoncepcjeimperiumiimperializmubyłyisąstosowanewodniesieniudoEuropy
ŚrodkowejiWschodniej-główniewzwiązkuzjejrelacjamizRosjąiZSRR,ale
także-rzadziej-Niemcami141iUniąEuropejską142.
KwestięimperializmuZSRRpodjętoporazpierwszyjużwlatach50.XXw.Na
łamachpublikacjipoświęconejpaństwomsatelickimZwiązkuRadzieckiego,wydanej
podredakcjąJohnaH.Hallowella,HannahArendtpodjęłarefleksjęnatematspecy-
fikiimperializmuZSRR.Dowodziłaona,żeprowadzeniepolitykiimperialistycznej
jestłatwiejszewkrajachoustrojuautorytarnym(takichjakZwiązekRadziecki);nie
mabowiemwtedysprzecznościmiędzyzasadamiwewnątrzustrojowymiipolityką
wobecperyferii.ZdaniemArendt,istniałyróżnicemiędzyimperializmemfrancuskim
czybrytyjskimaradzieckim;tenostatninależałoraczejanalizowaćwkontekściekon-
tynentalnegoimperializmuniemieckiegoczyaustriackiego143.Wpóźniejszychlatach
kwestięZSRRjakoimperiumpodjęlim.in.CharlesGroveHaines144,HélèneCarrère
d’Encausse145iRobertConquest146.
Podejścienimperiologiczne”zyskałonaznaczeniuwostatnich25latach,poczęści
zasprawąwypowiedziprezydentaRonaldaReagana,któryw1982r.nazwałZwiązek
138A.Wojciuk,Dylematpotęgi.Praktycznateoriastosunkówmiędzynarodowych,Wydawnictwa
UniwersytetuWarszawskiego,Warszawa2010,s.193.
139A.Negri,M.Hardt,Imperium,W.A.B,Warszawa2005,s.10-11.
140Ibidem,s.32.
141Zob.np.B.Gruchman,J.Pajewski,S.Schwann,Studiazdziejówimperializmuniemieckiego
wdobiepierwszejwojnyświatowej,InstytutZachodni,Poznań1959.
142Zob.J.Zielonka,Europajakoimperium.NowespojrzenienaUnięEuropejską,PolskiInstytut
SprawMiędzynarodowych,Warszawa2007,s.30-85;idem,TheReturntoEurope:theFinalStage,
w:J.Kłoczowski,H.Łaszkiewicz(eds.),East-CentralEuropeinEuropeanHistory.Themes&Deba-
tes,InstituteofEastCentralEurope,Lublin2009,s.473-485.
143H.Arendt,TotalitarianImperialism:ReflexionsontheHungarianRevolution,w:J.H.Hallowell
(ed.),TheSovietSatelliteNations:aStudyoftheNewImperialism,Kallmann,Gainesville(Fl)1958,
s.35-37.Namarginesiewartozauważyć,żeArendtuznałaimperializmzachodnioeuropejskizajedno
zkluczowychuwarunkowań,któreutorowałydrogędototalitaryzmu.Por.H.Arendt,Korzenietotali-
taryzmu,NiezależnaOficynaWydawnicza,Warszawa1989,tom1,s.9-233.
144Ch.G.Haines(ed.),TheThreatofSovietImperialism,KennikatPress,Baltimore(Md)1971.
145H.Carrèred’Encausse,L’Empireéclaté.LarévoltedesnationsenU.R.S.S.,Flammarion,Paris
1976.
146R.Conquest,TheLastEmpire.NationalityandtheSovietFuture,HooverInstitutePress,
Stanford(Ca)1986.