Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
SzkłówSieniawskich,twierdzasapieżyńskawStarymBychowie.Wgłębi
WielkiegoKsięstwa,wrejonieprzejściamiędzydorzeczamiDniepru
iNiemna–radziwiłłowskieSłuckiNieśwież.
Podobnąfunkcjęspełniałytwierdzekościelne–ufortyfikowaneklasz-
torywCzęstochowie,Wiśniczu,BieczuczyzamekprymasowskiwŁowi-
twierdzekościelne
czu.WokresiewojenzeSzwedamiwciąguXVIIw.ponadprawem
ustrojowymwytworzyłasiępraktykapodporządkowaniawszystkich
twierdzpogranicznychwładzyhetmanówRzeczypospolitej(konstytucje
sejmowe:ForteceRzeczypospolitej1658,Fortecepograniczne1676).
Wczasiewojnydostrzeżeniagranicpaństwa,przechwytywania
szpiegówigrasantówidostarczaniaichdonajbliższegostarostyzobowią-
zanibyliludzie,,wszelkiejkondycji’’,takżechłopi.Zdrugiejstrony
legalnychwłaścicieliidzierżawcówdóbrzarównokrólewskich,duchow-
nychjakprywatnychprzedinkursjąnieprzyjacielskąmiałybronić,,wszyst-
kiesiłyRzeczypospolitej’’(konstytucjaz1673).Szlachtaobsesyjniewręcz
zabiegałaoodcięcieRzeczypospolitejodświata,upatrującwtym
gwarancjinajpierwbezpiecznegobezkrólewia,awmiaręrozwojukseno-
fobii–gwarancjipokojuwewnętrznego.
7.Zmianyterytoriumigranic
dokońcaXVIIIw.
WdynamicerozwojuterytorialnegoRzeczypospolitejuderzaróżnica
międzywschodemazachodem.Granicazachodniaodwojnytrzynasto-
różnicemiędzy
letniej(1454–1466)doIrozbioru(1772)byłaniemalstatyczna.Nagranicy
wschodemizachodem
wschodniejnatomiastzachodziłydynamicznezmiany,począwszyod
przełomowejzmianyproporcjiterytoriówKoronyKrólestwaPolskiego
iWielkiegoKsięstwapouniilubelskiej1569r.Zachowaniepounii
odrębnościterytorialnejobupaństw,urzędów,skarbu,aprzedewszyst-
kimwojskasprawiało,żebroniłysięoneprzedwrogamizewnętrznymi,
główniewłasnymisiłami.Zewnętrznagranicapaństwabyławięcwistocie
koronnalublitewska,astabilnośćgranicyzależałaodstosunkówzpań-
stwamiościennymi.
Wokresienajwiększejekspansji–poodzyskaniuwlatach1608–1618
księstw:czernihowskiego,siewierskiegoismoleńskiego(należących
wXVw.doLitwy)orazobronieniuichprzedpróbąrewindykacjiprzez
Moskwęwlatach1633–1634–Rzeczpospolitabyładrugimcodowielkości
państwemwEuropie,dwukrotnieprzewyższającpowierzchniąFrancję,
ustępująctylkoWielkiemuKsięstwuMoskiewskiemu.RozejmwDywilinie,
którym.in.określiłkształtgranicy,zostałzawarty11XII1618r.
Niemożnościutrzymaniatakogromnegoterytorium,azarazembraku
tendencjiekspansjonistycznych,dowodziłocofnięciesięwschodniej
63