Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
E.Nowicka,
Ś
wiatcz
ł
owieka–
ś
wiatkultury,Warszawa2009
ISBN978-83-01-15936-8,©byWNPWN2006
50
Rozdział2.Podstawowepojęciaantropologii
Kulturajestzjawiskiemponadjednostkowym(społecznym)
Kultura
związanajestprzedewszystkimzczłowiekiemjakoistotąprowadzącąspołecz-
nytrybżycia.Wprawdziekształtujeindywidualneżycieludzi,aposzczególne
jednostkimogąwnosićdojejskarbnicypoważnywkład,aleistniejetylkodzię-
kiżyciuzbiorowości.Wramachzbiorowościjestprzekazywanawprzestrzeni
iwczasie,możeteżbyćkumulowananadrodzegromadzeniadoświadczeń
wprocesieprzekazupokoleniowego.Kulturajestsposobemorganizacjiżycia
zbiorowego,choćzarazemorganizujeżyciejednostkiwzbiorowościoraztwo-
rzyjejprofilpsychiczny.Konkretnedefinicjemogąkłaśćnaciskalbonajed-
nostkowy,albonaspołecznyaspektkultury,alejejistnieniebezistnieniazbio-
rowościludzkiejniebyłobymożliwe.Zapleczemkulturymogąbyćoczywiście
zbiorowościzarównobardzoniewielkie,jakibardzoduże.
Uczestnictwoposzczególnychjednostek,aczęściejkategoriijednostek,
wkulturzejestróżne.Mogąznać,przeżywaćistosowaćwpraktyceniektóre
zasady,regułyiwzory,aletakżemogąoichistnieniutylkomniejlubbardziej
dokładniewiedzieć.Elementamidanejkulturysąwobectegoróżnefakty,któ-
rychkonkretnejednostkinieznająwszczegółach;przedmioty,zktórychnie
korzystają,zachowania,którychnieprzejawiają;wystarczyniejasnanawet
świadomośćistnienialubmniejczybardziejregularnestosowaniesiędopew-
nychnorm,byzaliczyćjedosferykultury.Jeślichodzioregularnośćwsensie
zasięgu,mamycałkowitąjasność,żeistniejebardzoniewieletakichelementów
kultury,którebyłybyudziałemabsolutniewszystkichuczestnikówzbiorowo-
ści,nawetjeśliograniczymysiędodorosłych,psychiczniezdrowychjejczłon-
ków.Każdązbiorowość,nawetnajprostszą,cechujepewnezróżnicowaniekul-
turowe,choćbyzwiązanezistnieniempłci,kategoriiwieku,pozycjispołecz-
nych.Ponadtowkażdejzbiorowościistniejepewnezróżnicowaniewynikają-
cezodmiennościindywidualnychtemperamentów,osobowości,doświadczeń
ilosów.Innąprzyczynązróżnicowaniazachowań,postaw,przeżyćindywidu-
alnychjestto,żebodźce,naktóresąonereakcją,nigdyniesąidentyczne.Ba-
daczakulturyinteresująprzedewszystkimpewnenormy,zarównouświado-
mione,jakirealizowanenieświadomie,alestopień,typicharakterkulturo-
wychzróżnicowań,odchyleńodregularnościinormteżnależądoistotnych
dlaantropologawymiarówopisukulturludzkich.
Opiniapowyższaniejestjednakpowszechna.DlaRalphaLintona(1975b)
dozaliczeniadanegozjawiskadosferykulturyniezbędnyjestjegozwiązek
zprzynajmniejdwomaczłonkamiokreślonejzbiorowości.Takwięcpostawa,
ocena,zachowanielubprzeżyciepojedynczejosoby,jeśliróżniąsięodocen,za-
chowańlubprzeżyćwszystkichinnychczłonkówdanejzbiorowości,niepowin-
nybyćuznanezaprzejawykultury,lecztraktowanejakozjawiskajednostkowe.
Podejścietowzbudzajednakpewnewątpliwości,znamybowiemgłębokozindy-
widualizowaneprzeżycia,zachowaniaczyoceny,któresąniewątpliwieefektem
kulturowychdoświadczeńjednostkiszczególniewrażliwejemocjonalnielubin-
telektualnie.Teprzeżyciaizachowaniamogąbyćprzekazywaneinnym,choć